പുതിയ ‘കർത്താസുകളും’ ഡിജിറ്റൽ അധിനിവേശവും: ആധുനിക നയതന്ത്രത്തിലെ അദൃശ്യ കോർപ്പറേറ്റ് പരമാധികാരം

2017 ജനുവരിയിൽ ഡെന്മാർക്കിന്റെ വിദേശകാര്യമന്ത്രി ആൻഡേഴ്സ് സാമുവൽസൺ, സിലിക്കൺ വാലിയിലെ ടെക് ഭീമന്മാർ ഒരു പുതിയ തരം രാഷ്ട്രമായി മാറിയിരിക്കുന്നു എന്ന സുപ്രധാന പ്രസ്താവന നടത്തി. ഏതാനും മാസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഡെന്മാർക്ക് സിലിക്കൺ വാലിയിലേക്ക് ലോകത്തിലെ ആദ്യ ‘ടെക് അംബാസഡറെ’ നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു. അന്ന് അതൊരു ധീരമായ നയതന്ത്ര നവീകരണമായി ആഘോഷിക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും, ഒമ്പത് വർഷങ്ങൾ പിന്നിടുമ്പോൾ അതൊരു നവീകരണമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ജനാധിപത്യ മാൻഡേറ്റോ നിയമപരമായ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളോ ഇല്ലാത്ത ഒരു ശക്തിക്ക് മുന്നിലുള്ള ഔദ്യോഗിക കീഴടങ്ങലായിരുന്നു എന്ന് ഇന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു.

സങ്കര അധികാരവും കോർപ്പറേറ്റ് പരമാധികാരവും

ഇന്നത്തെ ആഗോള രാഷ്ട്രീയം ഒരു സങ്കര അധികാര വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് (hybrid system of authority) ഉള്ളിലൂടെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. രാജ്യങ്ങൾക്ക് ഔപചാരിക പരമാധികാരവും ജനങ്ങൾക്ക് ചരിത്രത്തിൽ സമാനതകളില്ലാത്ത ആശയവിനിമയ ശേഷിയുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ നയതന്ത്ര ചർച്ചകളും ഐക്യദാർഢ്യ പ്രകടനങ്ങളും നടക്കുന്ന ഡിജിറ്റൽ അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം സ്വകാര്യ കോർപ്പറേഷനുകളുടെ കൈകളിലാണ്. ഭരണകൂടങ്ങൾ അന്താരാഷ്ട്ര നിയമങ്ങൾക്ക് വിധേയരാകുമ്പോൾ, ഈ ഡിജിറ്റൽ അതിർത്തികൾ ഭരിക്കുന്ന കോർപ്പറേഷനുകൾ തങ്ങളുടെ സ്വന്തം ‘ടേംസ് ഓഫ് സർവീസ്’ (Terms of Service) മാത്രം ഭരണഘടനയായി സ്വീകരിച്ച് നിലനിൽക്കുന്നു.

ചരിത്രത്തിൽ ഇതിന് മുൻപും കോർപ്പറേറ്റ് അധികാര പ്രയോഗങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്; ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി പ്രദേശങ്ങൾ ഭരിക്കുകയും നയതന്ത്രം കൈകാര്യം ചെയ്യുകയും ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്നത്തെ ഡിജിറ്റൽ കോർപ്പറേറ്റ് ഭരണം ഇതിൽ നിന്നെല്ലാം ഗുണപരമായി (qualitatively) വ്യത്യസ്തമാണ്. ഇതിന്റെ വ്യാപ്തി ആഗോളവും, നയനടപ്പാക്കലുകൾ തികച്ചും യാന്ത്രികവുമാണ് (automated); നാം പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളെ പൂർണ്ണമായും ആശ്രയിക്കുമ്പോൾ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾക്ക് നമ്മെ തിരികെ ആവശ്യമില്ല എന്ന ഏകപക്ഷീയമായ ആശ്രയത്വമാണ് ഇവിടെ രൂപപ്പെടുന്നത്.

അദൃശ്യ ശക്തിയുടെ മൂന്ന് മുഖങ്ങൾ

ഈ അദൃശ്യ ശക്തിയുടെ (ghost in the machine) സ്വഭാവം സമീപകാല ചരിത്രത്തിലെ സുപ്രധാന സംഭവങ്ങളിൽ നിരീക്ഷിക്കാവുന്നതാണ്. ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ് അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റായിരിക്കെ ട്വിറ്ററിലൂടെ ഉത്തരകൊറിയൻ ഭരണാധികാരിയെ പരിഹസിക്കുകയും സ്വന്തം സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറിയെ പരസ്യമായി തള്ളിപ്പറയുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, അമേരിക്കയുടെ ഔദ്യോഗിക നയതന്ത്ര ചർച്ചാ വേദി വെറുമൊരു ‘എൻഗേജ്മെന്റ്’ അൽഗോരിതത്തിന്റെ ഉൽപ്പന്നമായി ചുരുങ്ങി. വൈകാരികമായ ഉള്ളടക്കങ്ങളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന ആ അൽഗോരിതമാണ് ആ സന്ദേശങ്ങളെ ദശലക്ഷങ്ങളിലേക്ക് എത്തിച്ചത്.

2021 ജനുവരിയിൽ ഒരു സ്വകാര്യ കോർപ്പറേഷൻ യാതൊരു നിയമ നടപടിക്രമങ്ങളുമില്ലാതെ ഒറ്റ ഉത്തരവിലൂടെ ആ രാഷ്ട്രനേതാവിന്റെ ആശയവിനിമയ ചാനൽ റദ്ദാക്കിയപ്പോൾ, ജനാധിപത്യ ഘടനകൾക്ക് പുറത്തുള്ള ഒരു അമിതാധികാര പ്രയോഗമാണ് നാം ദർശിച്ചത്. സമാനമായി, 2023 ഒക്ടോബറിൽ ഇസ്രായേൽ ഗാസയിൽ വിദേശ മാധ്യമങ്ങളെ വിലക്കിയപ്പോൾ, മൊതാസ് അസൈസ എന്ന പൗര മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ക്യാമറയിലൂടെ ലോകത്തോട് സംവദിക്കുകയും ഔദ്യോഗിക നയതന്ത്ര ചാനലുകൾ ഇല്ലാതെ തന്നെ യൂറോപ്യൻ നേതൃത്വവുമായി ചർച്ചകൾ നടത്തുകയും ചെയ്തു. ഈ ഡിജിറ്റൽ സാക്ഷ്യങ്ങൾ അന്താരാഷ്ട്ര നീതിന്യായ കോടതിയിൽ തെളിവുകളായി മാറിയെങ്കിലും, പരിക്കേറ്റ കുട്ടികളുടെ ചിത്രങ്ങൾ പങ്കുവെച്ചതിന് ‘ഉള്ളടക്ക നയ ലംഘനം’ ആരോപിച്ച് പാശ്ചാത്യ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പരിശീലിപ്പിക്കപ്പെട്ട AI അൽഗോരിതങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അക്കൗണ്ടിന് വിലക്കേർപ്പെടുത്തി.

ഗൂഗിളും ആമസോണും പോലുള്ള ടെക് ഭീമന്മാർ 1.2 ബില്യൺ ഡോളറിന്റെ ‘പ്രൊജക്റ്റ് നിംബസ്’ വഴി ഇസ്രായേൽ സൈന്യത്തിന് ക്ലൗഡ് സേവനങ്ങൾ നൽകുമ്പോഴാണ് പലസ്തീൻ അനുകൂല ഉള്ളടക്കങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള ഈ സെൻസർഷിപ്പുകൾ നടപ്പിലാക്കുന്നത് എന്ന വലിയ വൈരുദ്ധ്യവും ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു. ഇതുകൂടാതെ, ഉക്രെയ്ൻ-റഷ്യ യുദ്ധകാലത്ത് എലോൺ മസ്ക് എന്ന വ്യക്തി സ്റ്റാർലിങ്ക് വഴി ആശയവിനിമയ ശൃംഖലകളുടെ നിയന്ത്രണം സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം കൈകാര്യം ചെയ്തത് നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ ചരിത്രമുള്ള വിയന്ന കൺവൻഷൻ പോലുള്ള നയതന്ത്ര ഉടമ്പടികളെ നിഷ്പ്രഭമാക്കുന്ന കോർപ്പറേറ്റ് അധികാരത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രതിഫലനമാണ്.

കർത്താസും തുഹ്ഫത്തുൽ മുജാഹിദീനും: ഒരു ചരിത്ര ദർശനം

ഡിജിറ്റൽ അധിനിവേശത്തിന്റെ ഈ ഘടനയ്ക്ക് കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ കൃത്യമായ സമാന്തരങ്ങളുണ്ട്. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പോർച്ചുഗീസുകാർ ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിൽ വ്യാപാര പാതകൾ നിയന്ത്രിക്കാൻ അടിച്ചേൽപ്പിച്ച ‘കർത്താസ്’ (Cartaz) എന്ന ലൈസൻസ് സംവിധാനം ഇതിനൊരു ഉത്തമ ദൃഷ്ടാന്തമാണ്. അന്നത്തെ സമുദ്ര വ്യാപാരത്തിൽ കർത്താസ് ഇല്ലാത്തവർ കടൽക്കൊള്ളക്കാരായി മുദ്രകുത്തപ്പെടുകയും ശിക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തതുപോലെ, ഇന്നത്തെ ‘ടേംസ് ഓഫ് സർവീസ്’ ഈ കർത്താസിന്റെ ആധുനിക ഡിജിറ്റൽ രൂപാന്തരമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

പാശ്ചാത്യ കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ ശ്രദ്ധാ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ (attention economy) മാനദണ്ഡങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് സ്വന്തം ആശയങ്ങളെയും ആഖ്യാനങ്ങളെയും ചുരുക്കാൻ തയ്യാറാകാത്തവർക്ക് ഡിജിറ്റൽ ലോകത്ത് ‘അദൃശ്യതയാണ്’ ശിക്ഷയായി ലഭിക്കുന്നത്. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ശൈഖ് സൈനുദ്ദീൻ മഖ്ദൂം രണ്ടാമൻ രചിച്ച ‘തുഹ്ഫത്തുൽ മുജാഹിദീൻ’ വിദേശ അധിനിവേശത്തിനെതിരെ ഗ്ലോബൽ സൗത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട ബഹുതലങ്ങളുള്ള ഒരു പ്രതിരോധ ഗ്രന്ഥമായിരുന്നു. അന്ന് പോർച്ചുഗീസുകാർ ആ ഗ്രന്ഥത്തെ കേവലമൊരു മതഗ്രന്ഥമായി ലഘൂകരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചതുപോലെ, ഇന്ന് ഡിജിറ്റൽ കോർപ്പറേറ്റുകൾ ‘ഉള്ളടക്ക നയ ലംഘനം’ എന്ന ഒറ്റ ലേബലിലൂടെ അരികുവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടവരുടേതായ പ്രതിരോധ ആഖ്യാനങ്ങളെ ഒറ്റയടിക്ക് അദൃശ്യമാക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

ഉമ്മത്തും ഡിജിറ്റൽ അസ്വബ്ബിയ്യയും

ഇസ്ലാമിക ചിന്തയിലെ ‘ഉമ്മത്ത്’ എന്ന സങ്കൽപ്പം അതിരുകളില്ലാത്തതും ഭൂരാഷ്ട്ര ഘടനകൾക്കുള്ളിൽ ഒതുങ്ങാത്തതുമായ ഒരു ആഗോള നൈതിക-ആത്മീയ ഐക്യത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഈ ആഗോള ഐക്യദാർഢ്യത്തിന് വലിയ സാധ്യതകൾ തുറന്നിരുന്നു. എന്നാൽ ഇബ്നു ഖൽദൂൻ നിരീക്ഷിച്ച ‘അസ്വബ്ബിയ്യ’ (asabiyyah) അഥവാ ഗ്രൂപ്പ് ഐക്യബോധം പിൽക്കാലത്ത് ഭരണകൂട താല്പര്യങ്ങളാൽ ശിഥിലീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന്റെ ആധുനിക പതിപ്പാണ് ഇന്ന് ഡിജിറ്റൽ ലോകത്ത് ദൃശ്യമാകുന്നത്. കോർപ്പറേറ്റ് ഭീമന്മാർക്ക് വലിയ വിപണികളായ രാഷ്ട്രങ്ങളിലെ ഭരണകൂടങ്ങളെ പിണക്കാൻ താല്പര്യമില്ലാത്തതിനാൽ, മാനവികമായ ഐക്യദാർഢ്യങ്ങളെക്കാൾ പ്രാധാന്യം ഭരണകൂട-വിപണി സമവാക്യങ്ങൾക്കാണ് അവർ നൽകുന്നത്.

കേരളത്തിലെ ബൗദ്ധിക ഇടവും ഡിജിറ്റൽ ആശ്രയത്വവും

കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഈ മാറ്റം വലിയ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്. ഉയർന്ന സാക്ഷരതയും പ്രാദേശിക ചർച്ചകളും സൃഷ്ടിച്ച ഹബർമാഷ്യൻ (Habermasian) മാതൃകയിലുള്ള ഒരു ബഹുസ്വര പൊതുമണ്ഡലം കേരളത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് ആ ബൗദ്ധിക ഇടം പൂർണ്ണമായും വിദേശ മൂലധനത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങളെ ആശ്രയിക്കേണ്ട അവസ്ഥയിലാണ്. കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറയായ ഗൾഫ് പ്രവാസ മേഖല ഈ കോർപ്പറേഷനുകളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഡാറ്റാ ഖനിയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ലക്ഷക്കണക്കിന് കുടുംബങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ആശയവിനിമയങ്ങൾ യാതൊരു നിയമപരിരക്ഷയുമില്ലാതെ ഈ സ്വകാര്യ ഡിജിറ്റൽ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചറിലൂടെയാണ് ഒഴുകുന്നത്. ഉയർന്ന രാഷ്ട്രീയ സാക്ഷരതയുള്ള ഒരു സമൂഹം തങ്ങളുടെ ജനാധിപത്യപരമായ ആശയവിനിമയങ്ങൾക്കായി യാതൊരു ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളുമില്ലാത്ത ബാഹ്യ ശക്തികളെ ആശ്രയിക്കേണ്ടിവരുന്നത് കടുത്ത ഒരു വൈരുദ്ധ്യമാണ്.

ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ജനാധിപത്യ ഇടം

ഈ പ്രതിസന്ധിക്ക് ലളിതമായ പരിഹാരങ്ങളില്ല. പ്ലാറ്റ്‌ഫോം നിയന്ത്രണങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും ഭരണകൂടത്തിന് വിട്ടുനൽകുന്ന ചൈനയുടെ ‘ഗ്രേറ്റ് ഫയർവാൾ’ മാതൃക ജനങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തെ അടിച്ചമർത്താനുള്ള അധികാരം കോർപ്പറേറ്റുകളിൽ നിന്ന് സർക്കാരിലേക്ക് മാറ്റുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്. യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ നടപ്പിലാക്കിയ ഡിജിറ്റൽ സർവീസസ് ആക്ടും (DSA) GDPR-ഉം ശരിയായ ദിശയിലുള്ള കാൽവെപ്പുകളാണെങ്കിലും അൽഗോരിതങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി നിയന്ത്രിക്കാൻ അവയ്ക്കും കഴിയുന്നില്ല. രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ആശയവിനിമയങ്ങൾക്കായി ആഗോള തലത്തിൽ വിയന്ന കൺവൻഷൻ രൂപപ്പെട്ടതുപോലെ, ഇന്ന് ആശയവിനിമയം ഭരിക്കുന്ന ഡിജിറ്റൽ കോർപ്പറേറ്റുകളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ഒരു ‘ടെക് വിയന്ന കൺവൻഷൻ’ അനിവാര്യമായിരിക്കുന്നു. ജനാധിപത്യപരമായ ഇത്തരം ഇടപെടലുകളില്ലാതെ ഈ ഡിജിറ്റൽ ‘കർത്താസുകൾ’ നിലനിൽക്കുന്ന കാലത്തോളം, ആഗോള രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആരുടെ ശബ്ദം ചരിത്രമാകണം എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത് ഈ അദൃശ്യ കോർപ്പറേറ്റ് ശക്തികൾ തന്നെയായിരിക്കും.