രണ്ട് ലോകങ്ങൾ, രണ്ട് ചരിത്രങ്ങൾ: ആഗോള രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സമാന്തര വായനകൾ

ചരിത്രം എന്നത് കഴിഞ്ഞുപോയ സംഭവങ്ങളുടെ ഒരു നിഷ്ക്രിയമായ പട്ടിക മാത്രമല്ല; അത് ഇന്നത്തെ ലോകത്തെ അധികാരഘടനകളെയും അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങളെയും (International Relations) രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ശക്തമായ ഒരു ചിന്താരീതി കൂടിയാണ്. നാം ഇന്ന് ജീവിക്കുന്ന ആധുനിക ലോകക്രമം അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ബൗദ്ധിക പ്രതിസന്ധി ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഏകപക്ഷീയവും പാശ്ചാത്യകേന്ദ്രീകൃതവുമായ (Eurocentric) വായനയാണ്.

യൂറോപ്പിന്റെ നവോത്ഥാനവും, കോളനിവൽക്കരണവും, ലോകമഹായുദ്ധങ്ങളും മാത്രമാണ് ലോകചരിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ധാര എന്ന് വിശ്വസിക്കാൻ നാം നിർബന്ധിതരായിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ, ഇതിന് സമാന്തരമായി, അതിനേക്കാൾ ശക്തമായി വികസിച്ചുവന്ന മറ്റൊരു ചരിത്ര പ്രപഞ്ചമുണ്ട്—അതാണ് ഇസ്ലാമിക ലോകത്തിന്റെ ചരിത്രം. തമീം അൻസാരി തന്റെ ‘Destiny Disrupted’ എന്ന കൃതിയിൽ നിരീക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, നൂറ്റാണ്ടുകളോളം പരസ്പരം വിഘടിച്ച് നിന്നുകൊണ്ട്  വികസിച്ച ഈ രണ്ട് സമാന്തര ലോകങ്ങളുടെയും ചരിത്രങ്ങളുടെയും കൂട്ടിമുട്ടലുകളിലാണ് ആധുനിക ഭൗമരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വേരുകൾ കിടക്കുന്നത്.

ചരിത്രബോധത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രം

പാശ്ചാത്യ ചരിത്രബോധം രൂപപ്പെടുന്നത് ഒരേ നേർരേഖയിലാണ്. റോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനം, അതിനുശേഷമുള്ള ഇരുണ്ട യുഗം (Dark Ages), മധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പ് (Renaissance), ശാസ്ത്ര-വ്യാവസായിക വിപ്ലവങ്ങൾ, ഒടുവിൽ ജനാധിപത്യത്തിന്റെയും മുതലാളിത്തത്തിന്റെയും ആഗോള വിജയം—ഇതാണ് പാശ്ചാത്യർ നിർമ്മിച്ച ചരിത്രത്തിന്റെ പാത.  എഡ്വേർഡ് സൈദ് (Edward Said) തന്റെ ‘Orientalism’ എന്ന കൃതിയിൽ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചതുപോലെ, ഈ പാതയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള സകല നാഗരികതകളെയും ചരിത്രമില്ലാത്തവരോ അല്ലെങ്കിൽ കേവലം നിഷ്ക്രിയരായ കാണികളോ ആയി ചിത്രീകരിക്കാനാണ് പാശ്ചാത്യ അക്കാദമിക ലോകം ശ്രമിച്ചത്.

​എന്നാൽ, ഇസ്ലാമിക ചരിത്രവായന തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു നാഗരിക കേന്ദ്രത്തെയാണ് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്. ഹിജ്‌റയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്, മദീനയിലെ ആദർശ ഭരണകൂടത്തിലൂടെ വികസിച്ച്, ഉമവി-അബ്ബാസി കാലഘട്ടങ്ങളിലൂടെ വിജ്ഞാനത്തിന്റെയും നയതന്ത്രത്തിന്റെയും ആഗോള ശക്തിയായി മാറിയ ഒരു ലോകക്രമത്തെയാണ് അത് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. പാശ്ചാത്യർ തങ്ങളുടെ ‘ഇരുണ്ട യുഗം’ എന്ന് വിളിച്ച് അടയാളപ്പെടുത്തിയ ആ 500 വർഷങ്ങളായിരുന്നു ഇസ്ലാമിക നാഗരികതയുടെ സുവർണ്ണകാലം (Golden Age) എന്നത് തന്നെ ചരിത്ര വായനയിലെ ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

​മാർഷൽ ഹഡ്‌സന്റെ നിരീക്ഷണവും ‘മിഡിൽ വേൾഡ്’ സങ്കൽപ്പവും

​പ്രശസ്ത ചരിത്രകാരനായ മാർഷൽ ഹഡ്‌സൻ (Marshall Hodgson) തന്റെ ‘The Venture of Islam’ എന്ന ക്ലാസിക് പഠനത്തിൽ ഇസ്ലാമിക നാഗരികതയെ കേവലം മതപരമായ ഒരു കൂട്ടായ്മയായല്ല, മറിച്ച് ആഗോള ചരിത്രത്തെ സ്വാധീനിച്ച സവിശേഷമായ ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രതിഭാസമായാണ് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്. ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ, അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രം മുതൽ സിന്ധുനദി വരെയുള്ള വിശാലമായ ഈ പ്രദേശം—തമീം അൻസാരി ഇതിനെ ‘മിഡിൽ വേൾഡ്’ (Middle World) എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു—നൂറ്റാണ്ടുകളോളം ആഗോള രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗമായിരുന്നു.

​റോമും ചൈനയും തമ്മിലുള്ള വ്യാപാരബന്ധങ്ങളെയും, പൗരസ്ത്യ-പാശ്ചാത്യ സംസ്കാരങ്ങളുടെ കൈമാറ്റങ്ങളെയും നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നത് ഈ മധ്യലോകമായിരുന്നു. ഇസ്ലാം ഈ ഭൂപ്രദേശത്തിന് നൽകിയ രാഷ്ട്രീയവും ആദർശപരവുമായ ഐക്യം കേവലം ഒരു സാമ്രാജ്യത്വ വികാസമായിരുന്നില്ല. അത് അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങളിൽ ഒരു പുതിയ മാതൃക സൃഷ്ടിച്ചു. പാശ്ചാത്യർ ‘നാഷണൽ സ്റ്റേറ്റ്’ (National State) അല്ലെങ്കിൽ പരമാധികാര അതിരുകൾ എന്ന ആശയത്തിലേക്ക് എത്തുന്നതിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപ് തന്നെ, ‘ഉമ്മത്ത്’ എന്ന അതിരുകളില്ലാത്ത ആഗോള പൗരത്വ സങ്കൽപ്പം പ്രായോഗികമാക്കാൻ ഇസ്ലാമിക രാഷ്ട്രീയത്തിന് സാധിച്ചു.

​വാളർസ്റ്റീന്റെ തിയറിയും ഇസ്ലാമിക സാമ്പത്തിക ക്രമവും

​ഇമ്മാനുവൽ വാളർസ്റ്റീന്റെ (Immanuel Wallerstein) ‘വേൾഡ്-സിസ്റ്റംസ് തിയറി’ അനുസരിച്ച്, ലോകം എപ്പോഴും ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രവും (Core) അതിനെ ആശ്രയിച്ചു നിൽക്കുന്ന മറ്റ് ഉപകേന്ദ്രങ്ങളുമായാണ് വികസിക്കുന്നത്. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ ഈ ആഗോള വ്യവസ്ഥയുടെ യഥാർത്ഥ ‘കേന്ദ്ര’ ഭാഗം മിഡിൽ വേൾഡ് ആയിരുന്നു. കച്ചവട നിയമങ്ങൾ, കറൻസി മൂല്യങ്ങൾ, നയതന്ത്ര കരാറുകൾ എന്നിവ നിശ്ചയിച്ചിരുന്നത് ബഗ്ദാദിലെയും കെയ്‌റോയിലെയും കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിളിലെയും ഭരണാധികാരികളായിരുന്നു.

​വ്യത്യസ്ത വംശങ്ങളെയും ഭാഷകളെയും ഒരു ഏകീകൃത നിയമവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് (Sharia) കീഴിൽ കൊണ്ടുവരാൻ കഴിഞ്ഞു എന്നത് നയതന്ത്ര ചരിത്രത്തിലെ സമാനതകളില്ലാത്ത അധ്യായമാണ്. കുരിശുയുദ്ധങ്ങൾ പോലുള്ള താല്ക്കാലിക പ്രതിഭാസങ്ങൾ മാറ്റിനിർത്തിയാൽ, പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഈ രണ്ട് ലോകങ്ങളും വലിയ തോതിലുള്ള പരസ്പര അധിനിവേശങ്ങളില്ലാതെ, തനതായ അധികാരത്തോടെയാണ് മുന്നോട്ട് പോയത്. ഓട്ടോമൻ, സഫാവിദ്, മുഗൾ എന്നീ മൂന്ന് വൻ മുസ്ലിം ശക്തികൾ ലോക രാഷ്ട്രീയത്തെ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന കാലം വരെയും ഇസ്ലാമിക ലോകം അതിന്റെ ആഗോള പ്രതാപം നിലനിർത്തിയിരുന്നു.

​തൗഹീദും അന്താരാഷ്ട്ര നൈതികതയുടെ അടിത്തറയും

​ആധുനിക പാശ്ചാത്യ രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ മിക്കതും മനുഷ്യന്റെ സ്വാർത്ഥതയിലും ഭൗതികമായ താല്പര്യങ്ങളിലും മാത്രം അധിഷ്ഠിതമാണ്. എന്നാൽ ഇസ്ലാമിക അന്താരാഷ്ട്ര ക്രമം അതിന്റെ അടിത്തറ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നത് ‘തൗഹീദ്’ എന്ന സവിശേഷമായ തത്ത്വത്തിലാണ്. ഈ ദർശനം ലോകത്തെ വെറുമൊരു യുദ്ധക്കളമായല്ല കാണുന്നത്, മറിച്ച് ദൈവത്തിന്റെ സൃഷ്ടികൾ പരസ്പരം സഹകരിച്ചും സമാധാനത്തോടെയും ജീവിക്കേണ്ട ഒരു വിശാലമായ കുടുംബമായാണ്.

​പരസ്പര ബഹുമാനം, നീതി, കരാറുകൾ കൃത്യമായി പാലിക്കൽ (Wafaa al-Ahd) എന്നിവ കേവലം രാഷ്ട്രീയ അടവുകളല്ല, മറിച്ച് മാറ്റമില്ലാത്ത ആത്മീയ മൂല്യങ്ങളാണെന്ന് ഇസ്ലാം പഠിപ്പിക്കുന്നു. നയതന്ത്ര ബന്ധങ്ങളിൽ ധാർമ്മികതയ്ക്ക് യാതൊരു സ്ഥാനവുമില്ലെന്ന് വാദിക്കുന്ന പാശ്ചാത്യൻ ‘റിയലിസ്റ്റ്’ ചിന്തകൾക്കുള്ള ശക്തമായ ബൗദ്ധിക മറുപടിയാണ് ഈ ഇസ്ലാമിക നൈതികത.

​പൗരസ്ത്യ വിജ്ഞാനവും പാശ്ചാത്യ നവോത്ഥാനവും

​പാശ്ചാത്യ ലോകം ചരിത്രത്തിൽ തങ്ങളുടെ മാത്രമായി ആഘോഷിക്കുന്ന ‘നവോത്ഥാനം’ (Renaissance) യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇസ്ലാമിക നാഗരികതയോട് കടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന യാഥാർത്ഥ്യം പലപ്പോഴും മറച്ചുവെക്കപ്പെടാറുണ്ട്. ബഗ്ദാദിലെ ‘ബൈത്തുൽ ഹിക്മ’ പോലുള്ള വിജ്ഞാന കേന്ദ്രങ്ങളും സ്പെയിനിലെ ഇസ്ലാമിക ഭരണകൂടവും നിർമ്മിച്ചെടുത്ത ശാസ്ത്ര-തത്വശാസ്ത്ര പുരോഗതിയാണ് യൂറോപ്പിനെ ഇരുണ്ട യുഗത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചത്.

​ഇബ്നു സീനയും ഇബ്നു റുഷ്ദും അടക്കമുള്ള മുസ്ലിം ചിന്തകരുടെ കൃതികൾ ലാറ്റിൻ ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടതാണ് പടിഞ്ഞാറൻ ലോകത്ത് പുതിയ ചിന്താവിപ്ലവങ്ങൾക്ക് തിരികൊളുത്തിയത്. വിജ്ഞാനത്തിന്റെ ഈ അന്താരാഷ്ട്ര കൈമാറ്റത്തെ കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്താതെ ലോകചരിത്രത്തിന് പൂർണ്ണത കൈവരിക്കാൻ സാധ്യമല്ല.

​അതിരുകൾ തീർത്ത ആധുനിക പ്രതിസന്ധികൾ

​ഇന്നത്തെ പശ്ചിമേഷ്യയിലെയും മറ്റ് മുസ്ലിം രാജ്യങ്ങളിലെയും അതിർത്തി തർക്കങ്ങൾ കേവലം പ്രാദേശികമായ പ്രശ്നങ്ങളല്ല, മറിച്ച് കോളനിവൽക്കരണത്തിന്റെ ബാക്കിപത്രങ്ങളാണ്. ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന് ശേഷം ബ്രിട്ടനും ഫ്രാൻസും ചേർന്നുണ്ടാക്കിയ ‘സൈക്സ്-പിക്കോ’ (Sykes-Picot Agreement) പോലുള്ള രഹസ്യ കരാറുകൾ മുസ്ലിം ഉമ്മത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ഐക്യത്തെയാണ് തകർത്തുകളഞ്ഞത്. നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഒരുമിച്ച് ജീവിച്ചിരുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങളെ തങ്ങളുടെ സാമ്രാജ്യത്വ താല്പര്യങ്ങൾക്കായി അവർ കൃത്രിമമായ അതിരുകൾ വരച്ച് ഭിന്നിപ്പിച്ചു. ഈ പാശ്ചാത്യ അതിർത്തി നിർമ്മിതിയാണ് ആധുനിക കാലത്തെ പല അന്താരാഷ്ട്ര നയതന്ത്ര പ്രതിസന്ധികൾക്കും പ്രധാന കാരണമായത്.

​പുതിയ ലോകക്രമത്തിലെ മുസ്ലിം ഉമ്മത്തിന്റെ ഭാവിയും ദൗത്യവും

​ഇന്ന് ലോകം മറ്റൊരു വലിയ മാറ്റത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. അമേരിക്കൻ ആധിപത്യം (Unipolar World) പതുക്കെ കുറയുകയും, ചൈനയും റഷ്യയും ഉൾപ്പെടുന്ന ഒന്നിലധികം ശക്തികേന്ദ്രങ്ങൾ (Multipolar World) ആഗോള ഭൗമരാഷ്ട്രീയത്തിൽ വളർന്നുവരികയും ചെയ്യുന്നു.

​ഈ പുതിയ ബഹുധ്രുവ ലോകക്രമത്തിൽ (Multipolar Order) മുസ്ലിം ലോകത്തിന് തങ്ങളുടെ നഷ്ടപ്പെട്ട ബൗദ്ധിക നേതൃത്വം (Leadership) തിരിച്ചുപിടിക്കാനുള്ള വലിയ അവസരമാണുള്ളത്. പാശ്ചാത്യൻ ചിന്താധാരകളുടെ അന്ധമായ അനുകരണങ്ങളിൽ നിന്ന് മാറി നടന്ന്, സ്വന്തം ചരിത്രബോധത്തിലും മൂല്യങ്ങളിലും ഊന്നി നിന്നുകൊണ്ട് ആധുനിക ആഗോള സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ ഒരു നയതന്ത്ര ശൈലി രൂപപ്പെടുത്താൻ മുസ്ലിം ഉമ്മത്തിന് സാധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

​ഉപസംഹാരം

​ഇന്നത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങളെയും പശ്ചിമേഷ്യൻ സംഘർഷങ്ങളെയും കേവലം താല്ക്കാലികമായ രാഷ്ട്രീയ താല്പര്യങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം വിശകലനം ചെയ്താൽ അത് പൂർണ്ണമാകില്ല. മറിച്ച്, ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സങ്കല്പങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സംഘട്ടനമായി അതിനെ കാണേണ്ടതുണ്ട്. പാശ്ചാത്യർ അടിച്ചേൽപ്പിച്ച ലോകക്രമവും (Western World Order), തങ്ങളുടെ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ചരിത്രപരമായ ദൗത്യം വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള ഇസ്ലാമിക ലോകത്തിന്റെ ആന്തരിക ശ്രമങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷമാണ് വർത്തമാനകാല രാഷ്ട്രീയം. ഈ രണ്ട് ചരിത്രവഴികളെയും പരസ്പര ബഹുമാനത്തോടെ അഭിമുഖീകരിക്കാതെ ലോകത്ത് ശാശ്വതമായ ഒരു സമാധാനക്രമം സാധ്യമാകില്ലെന്ന് ചരിത്രം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

References
​Ansary, Tamim. Destiny Disrupted: A History of the World Through Islamic Eyes. PublicAffairs, 2009.
Said, Edward W. Orientalism. Western Literary Historiography, 1978.
​Hodgson, Marshall G.S. The Venture of Islam: Conscience and History in a World Civilization. University of Chicago Press, 1974.
​Wallerstein, Immanuel. World-Systems Analysis: An Introduction. Duke University Press, 2004.