ഓറഞ്ച് ജേഴ്സിയുടെ രാഷ്ട്രീയം: റൂഡ് ഗുള്ളിറ്റും യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളും

ആമുഖം: മ്യൂണിക്കിലെ സുവർണ്ണചിത്രം

1988 ജൂൺ 25. മ്യൂണിക്കിലെ ഒളിമ്പിയാസ്റ്റേഡിയം ഒരു ചരിത്രപ്രധാന നിമിഷത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിക്കുകയായിരുന്നു. യൂറോപ്യൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിന്റെ ഫൈനലിൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയനെ എതിരില്ലാത്ത രണ്ടു ഗോളുകൾക്ക് തകർത്ത് നെതർലൻഡ്സ് തങ്ങളുടെ ചരിത്രത്തിലെ ആദ്യത്തെ പ്രധാന അന്താരാഷ്ട്ര കിരീടം സ്വന്തമാക്കിയ നിമിഷം. ആ വിജയത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തവും മനോഹരവുമായ ദൃശ്യപ്രതീകമായി മാറിയത് ക്യാപ്റ്റൻ റൂഡ് ഗുള്ളിറ്റിന്റെ മുഖമായിരുന്നു. വായുവിൽ ഉയർന്നുചാടി അദ്ദേഹം നേടിയ ആ വിഖ്യാതമായ ഹെഡർ ഗോളും, മത്സരശേഷം നെതർലൻഡ്സിന്റെ ഓറഞ്ച് ജേഴ്സിയിൽ ആകാശത്തേക്ക് ട്രോഫി ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചു നിന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രവും ഡച്ച് ഫുട്ബോളിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും തിളക്കമുള്ള സുവർണ നിമിഷമായി ഇന്നും ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു.

എന്നാൽ, ആ ചിത്രം വെറുമൊരു കായിക വിജയത്തിന്റെയോ മൈതാനത്തെ ആഹ്ളാദത്തിന്റെയോ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ മാത്രമായിരുന്നില്ല. അതിനപ്പുറം, ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനപാദത്തിൽ പശ്ചിമ യൂറോപ്പ് അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആഴത്തിലുള്ള സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവും സാംസ്കാരികവുമായ പരിവർത്തനങ്ങളുടെ കൃത്യമായ ഒരു ചരിത്രരേഖ കൂടിയായിരുന്നു അത്.

ഗുള്ളിറ്റിന്റെ ജീവിതത്തെ ഒരു അസാധാരണ ഫുട്ബോൾ താരത്തിന്റെ കേവലമായ വിജയഗാഥയായി മാത്രം വായിക്കുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യത്തെയും രാഷ്ട്രീയ പ്രസക്തിയെയും ബോധപൂർവ്വം ചുരുക്കിക്കളയുന്നതിന് തുല്യമാണ്. കാരണം, ഗുള്ളിറ്റ് യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളിലെ ഒരു അതുല്യ പ്രതിഭ മാത്രമായിരുന്നില്ല; മറിച്ച് യുദ്ധാനന്തര യൂറോപ്പിലെ കുടിയേറ്റം, വംശീയത, ദേശീയതയുടെ പുനർനിർവചനം, കോളനിവൽക്കരണത്തിന്റെ ദീർഘകാല അനന്തരഫലങ്ങൾ, ബഹുസ്വര സമൂഹങ്ങളുടെ (Multicultural societies) രൂപീകരണം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള സങ്കീർണമായ ചർച്ചകളുടെയും സംഘർഷങ്ങളുടെയും ജീവനുള്ള പ്രതീകമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതവും കരിയറും ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവചരിത്രമെന്നതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ, ആധുനിക യൂറോപ്പിന്റെ സങ്കീർണ്ണമായ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിലേക്ക് വെളിച്ചം വീശുന്ന ഒരു പ്രധാന പ്രവേശന കവാടമാണ്.

1. കൊളോണിയൽ ഭൂതകാലത്തിന്റെ നിഴലുകളും സുറിനാമീസ് പ്രവാസവും

റൂഡ് ഗുള്ളിറ്റിന്റെ കുടുംബചരിത്രം പരിശോധിച്ചാൽ അത് ഡച്ച് ദേശീയ അതിരുകൾക്കുള്ളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഒന്നല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് ജോർജ് ഗുള്ളിറ്റ്, ഡച്ച് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കോളനിയായിരുന്ന സുറിനാമിൽ (Suriname) നിന്ന് നെതർലൻഡ്സിലേക്ക് കുടിയേറിയ ആളായിരുന്നു. ഗുള്ളിറ്റിന്റെ ഫുട്ബോൾ ജീവിതത്തിന്റെ ഉയർച്ചയെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ സുറിനാമും നെതർലൻഡ്സും തമ്മിലുള്ള ചരിത്രപരമായ കൊളോണിയൽ ബന്ധത്തിലേക്ക് നമ്മൾ തിരിഞ്ഞുനോക്കേണ്ടിവരും.

യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളിന്റെ ചരിത്രരേഖകളിൽ സുറിനാമിന്റെ സാന്നിധ്യം പലപ്പോഴും വെറുമൊരു കൗതുക വസ്തുതയായി അല്ലെങ്കിൽ ‘പ്രതിഭകളുടെ ഒരു ഖനി’ എന്ന നിലയിൽ മാത്രമാണ് അടയാളപ്പെടുത്താറുള്ളത്. എന്നാൽ, അത് കേവലമൊരു ഫുട്ബോൾ ചരിത്രമല്ല, മറിച്ച് ചോരയും കണ്ണീരും കലർന്ന ഒരു കൊളോണിയൽ ചരിത്രമാണ്. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ഡച്ച് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അധീനതയിലായിരുന്ന സുറിനാം, അറ്റ്ലാന്റിക് അടിമക്കച്ചവടത്തിന്റെ (Atlantic Slave Trade) പ്രധാനപ്പെട്ട കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. ആഫ്രിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് വംശീയമായി വേട്ടയാടപ്പെട്ട്, ബലമായി ചങ്ങലകളിൽ കെട്ടി സുറിനാമിലെത്തിച്ച ലക്ഷക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ കഠിനാധ്വാനത്തിലൂടെയും ജീവത്യാഗത്തിലൂടെയുമാണ് അവിടുത്തെ തോട്ടം സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ (Plantation economy) നിലനിന്നിരുന്നത്. പാശ്ചാത്യ യൂറോപ്യൻ ആധുനികതയുടെയും അവിടുത്തെ മുതലാളിത്ത സമൃദ്ധിയുടെയും സാമ്പത്തിക അടിത്തറ പണിതുയർത്തിയത് മുൻകൊളോണിയൽ ജനതയുടെ ഈ ചൂഷണത്തിന്മേലാണെന്ന് സമകാലീന ചരിത്രകാരന്മാർ കൃത്യമായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നുണ്ട്.

1975-ൽ സുറിനാമിന് ഔപചാരികമായി സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പും അതിനുശേഷവുമുള്ള വർഷങ്ങളിലാണ് വലിയ തോതിലുള്ള ജനസംഖ്യാപരമായ കുടിയേറ്റം നെതർലൻഡ്സിലേക്ക് സംഭവിച്ചത്. പുതിയ രാജ്യത്തെ രാഷ്ട്രീയ അനിശ്ചിതത്വങ്ങളും കടുത്ത സാമ്പത്തിക ആശങ്കകളും കാരണം, ആയിരക്കണക്കിന് സുറിനാമീസ് കുടുംബങ്ങൾ മെട്രോപൊളിറ്റൻ നെതർലൻഡ്സിലേക്ക് കുടിയേറാൻ നിർബന്ധിതരായി. അത്തരമൊരു സാമൂഹിക പ്രവാഹത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമായിരുന്നു ഗുള്ളിറ്റിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ജീവിതവും. ഗുള്ളിറ്റ് ജനിക്കുന്ന കാലത്ത് കോളനിവൽക്കരണം അതിന്റെ ഔപചാരിക രൂപത്തിൽ നിന്ന് പിൻവാങ്ങിത്തുടങ്ങിയിരുന്നുവെങ്കിലും, അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ ആഘാതങ്ങളും പ്രതിരൂപങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരത്തിലും ജീവിതസാഹചര്യങ്ങളിലും ശക്തമായ സാന്നിധ്യമുറപ്പിച്ചിരുന്നു. അതിനാൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം കേവലമൊരു വ്യക്തിഗത വിജയത്തിന്റെ കഥയല്ല; മറിച്ച് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ചരിത്രം അതിന്റെ മുൻ തലസ്ഥാനത്തേക്ക് (Metropole) മനുഷ്യശരീരങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ തിരിച്ചെത്തുന്നതിന്റെ ചരിത്ര പ്രക്രിയയാണ്.

യുദ്ധാനന്തര കാലഘട്ടത്തിൽ പാശ്ചാത്യ യൂറോപ്പ് സാമ്പത്തികമായും ഭൗതികമായും സ്വയം പുനർനിർമിക്കുന്നതിനൊപ്പം ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യവും അവിടെ രൂപപ്പെട്ടുവരികയായിരുന്നു. മുൻ കോളനികളിൽ നിന്നും മറ്റ് കുടിയേറ്റ സമൂഹങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യർ യൂറോപ്യൻ നഗരങ്ങളിലെ തൊഴിലാളി വർഗ്ഗത്തിന്റെ ഭാഗമാവാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ഈ മാറ്റങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ദേശീയതയെക്കുറിച്ചുള്ള യൂറോപ്പിന്റെ പഴയ സങ്കൽപ്പങ്ങൾ അത്ര വേഗത്തിൽ മാറിയില്ല. “ഡച്ച്”, “ഫ്രഞ്ച്”, “ഇംഗ്ലീഷ്” എന്നീ ദേശീയ സ്വത്വങ്ങൾ ഇപ്പോഴും പ്രധാനമായും വെളുത്ത യൂറോപ്യൻ വംശീയ ശുദ്ധിയുമായി (White Eurocentric identity) ബന്ധപ്പെട്ടാണ് കിടന്നിരുന്നത്. അതിനാൽ, കുടിയേറ്റ പശ്ചാത്തലമുള്ള ജനവിഭാഗങ്ങൾ നിയമപരമായി യൂറോപ്യൻ രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ ഭാഗമായിരുന്നുവെങ്കിലും, അവരെ സാംസ്കാരികമായും രാഷ്ട്രീയമായും തുല്യ പൗരന്മാരായി ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള സന്നദ്ധത പലപ്പോഴും ഭരണകൂടങ്ങൾക്കോ പൊതുസമൂഹത്തിനോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.

ഈ പ്രത്യേക പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് നമ്മൾ റൂഡ് ഗുള്ളിറ്റ് എന്ന കായികതാരത്തിന്റെ ഉയർച്ചയെ സ്ഥാപിക്കേണ്ടത്. അദ്ദേഹം ജനിച്ചു വളർന്ന ആംസ്റ്റർഡാം നഗരം അക്കാലത്ത് പുരോഗമന രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും ലിബറൽ സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യത്തിന്റെയും കേന്ദ്രമായി ആഗോളതലത്തിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിലും, അത് വംശീയമായ മുൻവിധികളിൽ നിന്നും ഘടനാപരമായ വിവേചനങ്ങളിൽ നിന്നും പൂർണ്ണമായും മുക്തമായിരുന്നില്ല. പശ്ചിമ യൂറോപ്പിലെ മറ്റു പല പ്രധാന നഗരങ്ങളിലേതുപോലെ, നെതർലൻഡ്സിലും കുടിയേറ്റ സമൂഹങ്ങൾ കടുത്ത സാമ്പത്തിക ബാധ്യതകളും സാമൂഹികമായ അപരവൽക്കരണങ്ങളും അഭിമുഖീകരിച്ചിരുന്നു. അതിനാൽ ഗുള്ളിറ്റിന്റെ കളിസ്ഥലത്തെ വിജയങ്ങളെ വ്യക്തിപരമായ പ്രതിഭയുടെയോ കഠിനാധ്വാനത്തിന്റെയോ ഫലം മാത്രമായി കാണാൻ കഴിയില്ല. അത് തങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താൻ ശ്രമിച്ച സാമൂഹികവും വംശീയവുമായ ഘടനകളെ കായിക മികവിലൂടെ മറികടക്കാനും വെല്ലുവിളിക്കാനുമുള്ള ഒരു ചരിത്രപരമായ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.

2. ടോട്ടൽ ഫുട്ബോളും സങ്കൽപ്പിത രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയവും

ദേശീയ സ്വത്വ രൂപീകരണത്തിൽ ഫുട്ബോൾ എന്ന കായികവിനോദം വഹിക്കുന്ന പങ്ക് വളരെ നിർണായകമാണ്. രാഷ്ട്രം (Nation) എന്നത് കേവലം അതിരുകളാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ട ഭൂപ്രദേശങ്ങളോ നിയമപരമായ ഭരണഘടനകളോ ഭരണസംവിധാനങ്ങളോ മാത്രമല്ല. പ്രശസ്ത ചിന്തകനായ ബെനഡിക്റ്റ് ആൻഡേഴ്സൺ (Benedict Anderson) നിരീക്ഷിച്ചതുപോലെ, രാഷ്ട്രം എന്നത് നിരന്തരം സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുകയും പുനർസൃഷ്ടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു “സങ്കൽപ്പിത സമൂഹം” (Imagined Community) ആണ്. കല, സാഹിത്യം, മാധ്യമങ്ങൾ എന്നിവയോടൊപ്പം തന്നെ ദേശീയ കായിക ടീമുകളും ഈ സങ്കൽപ്പിത രൂപീകരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ദൃശ്യപ്രതീകങ്ങളായി മാറുന്നു. ഒരു ലോകകപ്പോ യൂറോപ്യൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പോ വെറും കായികമത്സരങ്ങളുടെ കൂട്ടമല്ല; മറിച്ച്, ഒരു രാജ്യം തങ്ങളെത്തന്നെ ലോകത്തിന് മുന്നിൽ എങ്ങനെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു എന്നും തങ്ങളുടെ ദേശീയ സ്വത്വത്തെ എങ്ങനെ നിർവചിക്കുന്നു എന്നും വ്യക്തമാക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ നിമിഷങ്ങളാണ്.

1970-കളിലെ നെതർലൻഡ്സ് ഫുട്ബോൾ ഈ അർത്ഥത്തിൽ ആഗോളതലത്തിൽ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ അർഹിക്കുന്ന ഒന്നാണ്. യോഹാൻ ക്രൈഫും (Johan Cruyff) തന്ത്രജ്ഞനായ കോച്ച് റിനസ് മിഷേൽസും (Rinus Michels) ചേർന്ന് രൂപപ്പെടുത്തിയ ‘ടോട്ടൽ ഫുട്ബോൾ’ (Total Football) കേവലം ഒരു തന്ത്രപരമായ കളിശൈലി അല്ലെങ്കിൽ സാങ്കേതിക നവീകരണം മാത്രമായിരുന്നില്ല. അത് വ്യവസായാനന്തര യൂറോപ്പിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് നെതർലൻഡ്സിൽ രൂപംകൊണ്ട പുതിയ സാമൂഹിക സങ്കൽപ്പങ്ങളുടെ കായിക രൂപത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ ഭാഷയായിരുന്നു. കളിക്കാരെ പരമ്പരാഗതവും കർശനവുമായ പൊസിഷനുകളിൽ (Positions) പൂട്ടിയിടുന്നതിനുപകരം, ഗ്രൗണ്ടിലെ സാഹചര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും ചുമതലകളും പരസ്പരം പങ്കുവെക്കുന്ന ഒരു കൂട്ടായ ഘടനയായിരുന്നു ടോട്ടൽ ഫുട്ബോൾ മുന്നോട്ടുവെച്ചത്. സാമൂഹിക ജനാധിപത്യം (Social Democracy), കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തം, അധികാരത്തിന്റെ വികേന്ദ്രീകരണം എന്നിവയ്ക്ക് ഏറെ പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്ന അന്നത്തെ ഡച്ച് സമൂഹത്തിന്റെ വിശാലമായ രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ കളിശൈലി രൂപപ്പെട്ടത്. ഗ്രൗണ്ടിലെ ഓരോ കളിക്കാരനും ഒരേസമയം പ്രതിരോധക്കാരനും മധ്യനിരക്കാരനും ആക്രമണകാരിയുമായി മാറുന്ന ഈ രീതി ഡച്ച് ലിബറൽ ആലോചനകളുടെ ദൃശ്യാവിഷ്കാരമായിരുന്നു.

റൂഡ് ഗുള്ളിറ്റ് ഈ ടോട്ടൽ ഫുട്ബോൾ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും സ്വാഭാവികവും എന്നാൽ അതിശക്തനുമായ പിൻഗാമിയായിരുന്നു. ഒരു പ്രത്യേക പൊസിഷനിൽ മാത്രം ഒതുക്കി നിർവചിക്കാൻ കഴിയാത്ത വിധം അസാധാരണമായ വൈവിധ്യം (Versatility) പ്രകടിപ്പിച്ച കളിക്കാരനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. പ്രതിരോധത്തിലും മധ്യനിരയിലും മുന്നേറ്റനിരയിലും ഒരുപോലെ സ്വാധീനം ചെലുത്താനും കളിയുടെ ഗതി നിയന്ത്രിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചിരുന്നു. ടോട്ടൽ ഫുട്ബോളിന്റെ സൈദ്ധാന്തിക സാധ്യതകൾ അതിന്റെ പൂർണ്ണതയിൽ ദൃശ്യമായത് ഗുള്ളിറ്റിന്റെ കളിയിലാണ്. എന്നാൽ, ഇതിന് മറ്റൊരു വലിയ സാമൂഹിക അർത്ഥം കൂടിയുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു പ്രത്യേക വംശീയ വിഭാഗത്തിലോ ഇടുങ്ങിയ ദേശീയ തിരിച്ചറിയലിലോ ലളിതമായി ഒതുക്കാൻ കഴിയാത്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണമായ വ്യക്തിത്വവും, ഗ്രൗണ്ടിൽ ഒരു സ്ഥാനത്ത് മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കാത്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഫുട്ബോളും പരസ്പരം വിച്ഛേദിക്കാനാവാത്ത വിധം ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു. ഗുള്ളിറ്റിന്റെ ശാരീരികവും സാങ്കേതികവുമായ ഈ വഴക്കം പരമ്പരാഗത യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളിന്റെ കടുംപിടുത്തങ്ങളെയാണ് ഇല്ലാതാക്കിയത്.

3. 1988: ‘സുന്ദരമായ പരാജയങ്ങളിൽ’ നിന്നുള്ള മോചനവും രാഷ്ട്രീയ വിവർത്തനവും

1980-കളുടെ അവസാനവർഷങ്ങളിൽ യൂറോപ്യൻ ഭൂഖണ്ഡം മറ്റൊരു നിർണായകമായ ചരിത്ര പരിവർത്തനത്തിലൂടെ കടന്നുപോവുകയായിരുന്നു. സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ തകർച്ചയുടെ സൂചനകളോടെ ശീതയുദ്ധം (Cold War) അതിന്റെ അവസാന ഘട്ടത്തിലേക്ക് നീങ്ങുകയായിരുന്നു. ദശാബ്ദങ്ങളായി യൂറോപ്പിനെ വിഭജിച്ചു നിർത്തിയിരുന്ന പഴയ രാഷ്ട്രീയ അതിരുകൾ തകരാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. അതോടൊപ്പം തന്നെ, ഉള്ളിൽ നിന്ന് കുടിയേറ്റം, ബഹുസ്വരത, മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ദേശീയ സ്വത്വങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ മുൻപെങ്ങുമില്ലാത്തവിധം ശക്തമായി ഉയർന്നുവരികയും ചെയ്തു. ഈ സവിശേഷമായ ആഗോള രാഷ്ട്രീയ അന്തരീക്ഷത്തിലാണ് 1988-ലെ ഡച്ച് ദേശീയ ടീം യൂറോപ്യൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിനായി കളം നിറയുന്നത്.

ആ ടീമിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം പലപ്പോഴും കേവലം കായിക നേട്ടങ്ങളുടെ കണക്കുപുസ്തകങ്ങൾക്കിടയിൽ മറഞ്ഞുപോവുകയാണ് പതിവ്. സാധാരണ കായിക ചരിത്രങ്ങളിൽ അത് നെതർലൻഡ്സ് എന്ന രാജ്യത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ വലിയ കിരീടം എന്ന നിലയിലാണ് രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. എന്നാൽ, ചരിത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ അത് അതിനേക്കാൾ വളരെ വലിയൊരു രാഷ്ട്രീയ വിവർത്തനമായിരുന്നു. 1974-ലും 1978-ലും ലോകകപ്പ് ഫൈനലുകളിൽ നിർഭാഗ്യം കൊണ്ടും തന്ത്രങ്ങൾ പാളിയതു കൊണ്ടും പരാജയപ്പെടേണ്ടി വന്ന നെതർലൻഡ്സിന് ഫുട്ബോൾ ലോകത്ത് “സുന്ദരമായ പരാജിതർ” (Beautiful Losers) എന്നൊരു പ്രതിച്ഛായ ഉണ്ടായിരുന്നു. കളി ഭംഗിയായി കളിച്ചാലും കിരീടം നേടാൻ കഴിയാത്തവർ എന്ന ആ ശാപത്തിൽ നിന്ന് ഡച്ച് ഫുട്ബോളിനെ മോചിപ്പിച്ചത് 1988-ലെ വിജയമായിരുന്നു. യോഹാൻ ക്രൈഫിന്റെ തലമുറയ്ക്ക് കൈയെത്തും ദൂരത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ട ആ സ്വപ്ന കിരീടമാണ് റൂഡ് ഗുള്ളിറ്റിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള തലമുറ നെതർലൻഡ്സിന് നേടിക്കൊടുത്തത്.

പക്ഷേ, ഈ വിജയത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതീകാത്മകത വളരെ സങ്കീർണ്ണമായിരുന്നു. ടീമിന്റെ നായകനും മുഖ്യ സൂത്രധാരനും സുറിനാമീസ് പശ്ചാത്തലമുള്ള റൂഡ് ഗുള്ളിറ്റായിരുന്നു. പ്രതിരോധനിരയുടെ ഹൃദയമായി നിലകൊണ്ടത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉറ്റ സുഹൃത്തും അതേ വംശീയ പാരമ്പര്യമുള്ളയാളുമായ ഫ്രാങ്ക് റൈക്കാർഡ് (Frank Rijkaard) ആയിരുന്നു. ടീമിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള മറ്റു ചില താരങ്ങളും കുടിയേറ്റ ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ദേശീയതയെ വംശീയമായ ഏകത്വത്തിന്റെയോ (Ethnic homogeneity) വെളുത്ത നിറത്തിന്റെയോ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം സങ്കൽപ്പിച്ചിരുന്ന പരമ്പരാഗത യൂറോപ്യൻ വലതുപക്ഷ ധാരണകൾക്ക് ഏറ്റ കടുത്ത പ്രഹരമായിരുന്നു ഈ ടീമിന്റെ വിജയം. ഡച്ച് ദേശീയ പതാകയ്ക്കു കീഴിൽ അണിനിരന്ന്, ദേശീയഗാനം പാടി, കിരീടം നേടിയ ആ ടീം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു പുതിയ പോസ്റ്റ്-കൊളോണിയൽ (Post-colonial) സമൂഹത്തിന്റെ കൃത്യമായ പ്രതിബിംബമായിരുന്നു. അത് ഒരു ഏകവർണ്ണ ദേശീയതയുടെ പ്രതീകമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് കുടിയേറ്റവും സാംസ്കാരിക ഇടപെടലുകളും കോളനിവൽക്കരണത്തിന്റെ അനിവാര്യമായ അനന്തരഫലങ്ങളും ചേർന്ന് രൂപപ്പെടുത്തിയെടുത്ത ഒരു പുതിയ നെതർലൻഡ്സിന്റെ സാംസ്കാരിക പ്രതിനിധാനമായിരുന്നു.

4. മണ്ടേലയ്ക്കുള്ള സമർപ്പണം: കായികരംഗത്തെ ഡി-പൊളിറ്റിസൈസേഷനോടുള്ള വെല്ലുവിളി

റൂഡ് ഗുള്ളിറ്റ് എന്ന മനുഷ്യന്റെ രാഷ്ട്രീയ ബോധ്യത്തെയും ചരിത്രബോധത്തെയും മനസ്സിലാക്കാൻ 1987-ൽ അദ്ദേഹം നടത്തിയ സമാനതകളില്ലാത്ത ഒരു ഇടപെടൽ മാത്രം പരിശോധിച്ചാൽ മതിയാകും. ആ വർഷം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരനുള്ള പ്രശസ്തമായ ‘ബാലൺ ഡി ഓർ’ (Ballon d’Or) പുരസ്കാരം നേടിയപ്പോൾ, ആഗോള മാധ്യമങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ വെച്ച് ഗുള്ളിറ്റ് പ്രഖ്യാപിച്ചത് ഈ പുരസ്കാരം താൻ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ വിമോചന നായകൻ നെൽസൺ മണ്ടേലയ്ക്ക് (Nelson Mandela) സമർപ്പിക്കുന്നു എന്നാണ്.

ഇന്നത്തെ സമകാലീന സാഹചര്യത്തിൽ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ അത് വളരെ സാധാരണമായ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്താവനയായി അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ജനപ്രിയ നിലപാടായി തോന്നിയേക്കാം. കാരണം, ഇന്ന് മണ്ടേല ആഗോളതലത്തിൽ പരക്കെ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു പീസ് ഡെവലപ്പറാണ്. എന്നാൽ, 1987-ലെ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യം ഇതൊന്നുമായിരുന്നില്ല. അന്ന് മണ്ടേല വംശീയ വെറിയന്മാരായ, ഇന്നും, ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ വർണ്ണവിവേചന ഭരണകൂടത്തിന്റെ (Apartheid regime) തടവറയിലായിരുന്നു. പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിലെ പല രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വങ്ങളും—അമേരിക്കയിലെ റൊണാൾഡ് റീഗന്റെയും ബ്രിട്ടനിലെ മാർഗരറ്റ് താച്ചറുടെയും ഭരണകൂടങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ—തങ്ങളുടെ സാമ്പത്തികവും തന്ത്രപരവുമായ താൽപര്യങ്ങൾ മുൻനിർത്തി മണ്ടേലയെ ഒരു ‘തീവ്രവാദി’യായി ചിത്രീകരിക്കാനും ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ വംശീയ ഭരണകൂടത്തിനെതിരെ ശക്തമായ ഉപരോധങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്താനും വിമുഖത കാണിച്ച കാലമായിരുന്നു അത്.

അത്തരമൊരു കലുഷിത ഘട്ടത്തിലാണ് യൂറോപ്പിലെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യക്തിഗത കായിക പുരസ്കാര വേദിയെ ഗുള്ളിറ്റ് ഇത്തരമൊരു വിപ്ലവകരമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രഖ്യാപനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. അതിന് പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത് കേവലമൊരു വൈകാരികതയായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് കൃത്യമായ ചരിത്രബോധമായിരുന്നു. കോളനിവൽക്കരണത്തിന്റെ ക്രൂരതകളും അതിന്റെ പ്രയാസ-പ്രവാസവും നേരിട്ടറിഞ്ഞ ഒരു കുടുംബത്തിൽ നിന്ന് വന്ന വ്യക്തി എന്ന നിലയിൽ, വംശീയതയുടെ ആഗോള രൂപങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞിരുന്നു. അതിനാൽ, മണ്ടേലയോടുള്ള ഐക്യദാർഢ്യം വെറും ഉപരിപ്ലവമായ സഹതാപത്തിന്റെ ഭാഷയല്ലായിരുന്നു; മറിച്ച് വംശീയ അടിച്ചമർത്തലുകൾ നേരിടുന്ന ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മനുഷ്യരോടുള്ള ചരിത്രപരമായ ഐക്യപ്പെടലായിരുന്നു. പിന്നീട് മണ്ടേല ജയിൽ മോചിതനായ ശേഷം നെതർലൻഡ്സ് സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ ഗുള്ളിറ്റിനെ നേരിട്ട് കാണുകയും “റൂഡ്, എനിക്ക് ജയിലിനുള്ളിൽ വലിയൊരു പിന്തുണയായിരുന്നു താങ്കളുടെ ആ പ്രഖ്യാപനം” എന്ന് പറയുകയും ചെയ്തത് ചരിത്രമാണ്.

“കായികം രാഷ്ട്രീയരഹിതമാണ് (Sports is apolitical)” എന്ന ഉദാരവാദം ചരിത്രപരമായി തികച്ചും അസംബന്ധവും നിലനിൽക്കാത്തതുമായ ഒന്നാണ്. ആധുനിക ഒളിമ്പിക്സിന്റെ ചരിത്രം മുതൽ ഫിഫ ലോകകപ്പുകളുടെ ചരിത്രം വരെ പരിശോധിച്ചാൽ, ദേശീയതയും സാമ്രാജ്യത്വ അധിനിവേശങ്ങളും ശീതയുദ്ധത്തിന്റെ തന്ത്രങ്ങളും വംശീയ അജണ്ടകളും നിരന്തരം കായികമേഖലയെ തങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് കാണാൻ സാധിക്കും. നിലവിലെ അമേരിക്കയുടെ വേൾഡ് കപ്പ് വിവേചന നടപടികൾ അതിനുത്തമ ഉദാഹരണമാണ്. അത്തരമൊരു ചരിത്ര പശ്ചാത്തലത്തിൽ, കായികരംഗത്തെ ബോധപൂർവ്വം രാഷ്ട്രീയരഹിതമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന (Depoliticization) വ്യവസ്ഥിതിയോടുള്ള കടുത്ത വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു ഗുള്ളിറ്റിന്റെ നിലപാടുകൾ. ഒരു കറുത്ത യൂറോപ്യൻ കായികതാരം തനിക്ക് ലഭിച്ച വലിയൊരു ആഗോള പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിനെ സ്വന്തം ചരിത്രപരമായ പദവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധ്യത്തോടെ പ്രതിരോധത്തിന്റെ ആയുധമാക്കി മാറ്റുകയായിരുന്നു അവിടെ.

5. സ്റ്റേഡിയങ്ങളിലെ വംശീയതയും ബൗദ്ധികതയുടെ വംശീയ അളവുകോലുകളും

ഗുള്ളിറ്റ് കരിയറിന്റെ ഉച്ചസ്ഥായിയിൽ നിന്നിരുന്ന 1980-കളിലും 1990-കളിലും യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോൾ സ്റ്റേഡിയങ്ങൾ ഇന്നത്തേതിനേക്കാൾ വളരെ പ്രകടവും ഭയനാകവുമായ വംശീയ അധിക്ഷേപങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. ഇംഗ്ലണ്ട്, ഇറ്റലി, സ്പെയിൻ, നെതർലൻഡ്സ് തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലെ ഗാലറികളിൽ നിന്ന് കറുത്ത വർഗ്ഗക്കാരായ കളിക്കാർ പന്തുതട്ടുമ്പോൾ കുരങ്ങിന്റെ ശബ്ദങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതും (Monkey chants), മൈതാനത്തേക്ക് വാഴപ്പഴങ്ങൾ എറിഞ്ഞു കൊടുക്കുന്നതും വളരെ സാധാരണമായ കാഴ്ചയായിരുന്നു. കറുത്ത താരങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം എപ്പോഴും കടുത്ത സംശയത്തോടെയും വംശീയ വിദ്വേഷത്തോടെയുമാണ് വലതുപക്ഷ ആരാധകർ നോക്കിക്കണ്ടിരുന്നത്. ദേശീയ ടീമുകൾക്കുവേണ്ടി കളിക്കുമ്പോൾ അവർ താൽക്കാലികമായി രാജ്യത്തിന്റെ വിജയത്തിനായി മാത്രം “ഞങ്ങളുടേത്” ആയി മാറിയിരുന്നെങ്കിലും, കളി കഴിയുന്നതോടെ സാമൂഹിക ജീവിതത്തിൽ അവർ പഴയതുപോലെ തന്നെ അപരന്മാരും “മറ്റുള്ളവരും” (The Others) ആയി പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. ഈ വിരോധാഭാസം യൂറോപ്യൻ ലിബറൽ ബഹുസ്വരതയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പൊള്ളത്തരങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു.

മൈതാനങ്ങളിലെ ഈ നേരിട്ടുള്ള വംശീയതയ്ക്ക് പുറമെ, ഫുട്ബോൾ മാധ്യമങ്ങളും നിരീക്ഷകരും പുലർത്തിപ്പോന്നിരുന്ന കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മവും ഘടനാപരവുമായ മറ്റൊരു വംശീയ വിവേചനവും നിലനിന്നിരുന്നു. കറുത്ത വർഗ്ഗക്കാരായ കളിക്കാരുടെ കായിക പ്രകടനങ്ങളെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ അവരുടെ ശാരീരിക ശക്തിയെയും വേഗതയെയും (Physical power and athleticism) അമിതമായി പ്രശംസിക്കുകയും, എന്നാൽ അവരുടെ ബൗദ്ധിക ശേഷിയെയും തന്ത്രപരമായ ചിന്തകളെയും ബോധപൂർവ്വം കുറച്ചുകാണിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണതയാണത്. അവർ “സ്വാഭാവിക പ്രതിഭകൾ” (Natural talents) ആണെന്നും എന്നാൽ കളി മെനയാനുള്ള “തന്ത്രപരമായ ബുദ്ധി” (Tactical intelligence) വെളുത്ത വർഗ്ഗക്കാരായ കളിക്കാർക്ക് മാത്രമുള്ളതാണെന്നുമുള്ള വംശീയമായ ഈ പൊതുബോധം ഫുട്ബോൾ ചർച്ചകളിൽ ആധിപത്യം പുലർത്തിയിരുന്നു. റൂഡ് ഗുള്ളിറ്റ് തന്റെ അസാധാരണമായ കളിയിലൂടെയും നേതൃപാടവത്തിലൂടെയും തകർത്തത് ഈ വംശീയ മുൻവിധികളെയാണ്. അദ്ദേഹം വെറുമൊരു വേഗതയേറിയ അല്ലെങ്കിൽ ശക്തനായ കളിക്കാരൻ മാത്രമായിരുന്നില്ല. മറിച്ച്, കളിയുടെ ഗതി കൃത്യമായി വായിക്കാനും, സഹകളിക്കാരെ നയിക്കാനും, ഏത് സങ്കീർണ്ണമായ തന്ത്രങ്ങളും മൈതാനത്ത് നടപ്പിലാക്കാനും കെൽപ്പുള്ള, ഗെയിം അവേർനെസ്സുള്ള നായകനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഇറ്റാലിയൻ ക്ലബ്ബായ എസി മിലാനിലും (AC Milan) ഡച്ച് ദേശീയ ടീമിലും അദ്ദേഹം കാഴ്ചവെച്ച തകർപ്പൻ പ്രകടനങ്ങൾ കറുത്ത താരങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളിന്റെ പരമ്പരാഗതമായ എല്ലാ വംശീയ രൂപകങ്ങളെയും ഒരേസമയം ചോദ്യം ചെയ്യുകയും തകർത്തെറിയുകയും ചെയ്തു. ക്യാപ്റ്റൻ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം തന്നെ യൂറോപ്പ് സ്വയം കെട്ടിപ്പൊക്കിയ പഴയ വംശീയ സങ്കൽപ്പങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള ജീവനുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രതിരോധമായിരുന്നു.

6. ഒരു പുതിയ ബഹുവംശ യൂറോപ്പിന്റെ രൂപീകരണവും സമകാലീന പ്രതിസന്ധികളും

ഇന്ന് ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നമ്മൾ യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളിലേക്ക് നോക്കുമ്പോൾ കാണുന്നത് വൈവിധ്യങ്ങളുടെയും ബഹുസ്വരതയുടെയും വലിയൊരു ആഗോള ചിത്രമാണ്. ഫ്രാൻസ്, ഇംഗ്ലണ്ട്, ബെൽജിയം, നെതർലൻഡ്സ്, ജർമ്മനി തുടങ്ങിയ വൻകിട രാജ്യങ്ങളുടെ ദേശീയ ടീമുകൾ ഇന്ന് വിവിധ കുടിയേറ്റ പശ്ചാത്തലങ്ങളിൽ നിന്നും മുൻ കൊളോണിയൽ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും വന്ന കളിക്കാരെക്കൊണ്ട് സമ്പന്നമാണ്. ഫ്രഞ്ച് ടീമിന്റെ വിജയങ്ങൾ ആഘോഷിക്കുന്ന എംബാപ്പെയും സിദാനും, ഇംഗ്ലീഷ് ഫുട്ബോളിലെ സ്റ്റെർലിംഗും സാകയും എല്ലാം ഈ മാറ്റത്തിന്റെ പ്രതിഫലനങ്ങളാണ്. എന്നാൽ, ഫുട്ബോളിലെ ഈ മൾട്ടികൾച്ചറലിസം ഒറ്റ ദിവസം കൊണ്ട് സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടായ ഒന്നല്ല. അതിന് പിന്നിൽ വലിയ തോതിലുള്ള സാമൂഹിക സംഘർഷങ്ങളുടെയും, രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളുടെയും, വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത സാംസ്കാരിക പോരാട്ടങ്ങളുടെയും നീണ്ട ചരിത്രമുണ്ട്.

ഗുള്ളിറ്റും റൈക്കാർഡും ഉൾപ്പെടുന്ന ആ എൺപതുകളുടെ തലമുറയാണ് ഈ ചരിത്രപരമായ പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഏറ്റവും നിർണായകമായ ഘട്ടത്തിൽ നിലകൊണ്ടത്. അവർ കേവലം മൈതാനങ്ങളിൽ ഫുട്ബോൾ മത്സരങ്ങൾ ജയിക്കുകയോ കിരീടങ്ങൾ നേടുകയോ മാത്രമല്ല ചെയ്തത്; മറിച്ച് യൂറോപ്യൻ സമൂഹങ്ങൾ തങ്ങളെക്കുറിച്ച് തന്നെ വെച്ചുപുലർത്തിയിരുന്ന ചില അടിസ്ഥാനപരമായ വംശീയ ധാരണകളെ മാറ്റിമറിക്കാൻ പൊതുസമൂഹത്തെ നിർബന്ധിതരാക്കുകയായിരുന്നു. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ദേശീയ സ്വത്വവും പൗരത്വവും വംശീയമായ ശുദ്ധിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലല്ല നിർവചിക്കപ്പെടേണ്ടതെന്നും, മറിച്ച് ഒരു രാഷ്ട്രത്തിന്റെ സംസ്കാരം അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ വൈവിധ്യങ്ങളെയും കുടിയേറ്റങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളാൻ തക്കവിധം വിശാലമായിരിക്കണമെന്നും അവരുടെ സാന്നിധ്യവും വിജയങ്ങളും തെളിയിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് ഫ്രാൻസിലെ സിദാനും തുറാമും ഇംഗ്ലണ്ടിലെ കറുത്ത താരങ്ങളും പോരാടി നേടിയെടുത്ത സാംസ്കാരിക പദവികൾക്ക് അടിത്തറ പാകിയത് ഗുള്ളിറ്റിന്റെ ഈ തലമുറയാണ്.
ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ഈ രണ്ടാം ദശാബ്ദത്തിൽ യൂറോപ്യൻ ഭൂഖണ്ഡം വീണ്ടും കടുത്ത രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരതകളിലൂടെ കടന്നുപോവുകയാണ്. കടുത്ത തീവ്ര വലതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ (Far-right politics) തിരിച്ചുവരവിനും, അഭയാർത്ഥി വിരുദ്ധ-കുടിയേറ്റ വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ ശക്തിപ്പെടലിനും, വംശീയ ദേശീയതയുടെ (Ethnic nationalism) പുതിയ ഉയർച്ചകൾക്കും ഇന്ന് യൂറോപ്പ് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. കുടിയേറ്റക്കാരെ രാജ്യത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്കും സംസ്കാരത്തിനും ഭീഷണിയായി ചിത്രീകരിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രവണതകൾ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ഈ സമകാലീന സാഹചര്യത്തിൽ, റൂഡ് ഗുള്ളിറ്റിന്റെ ജീവിതവും പാരമ്പര്യവും തികച്ചും വ്യത്യസ്തവും ശക്തവുമായ മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയ അർത്ഥം കൈവരിക്കുന്നുണ്ട്.

യൂറോപ്യൻ ചരിത്രം എന്നത് വംശീയമായി അടച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ട ഒന്നല്ലെന്നും, അത് എത്രത്തോളം മിശ്രിതവും (Hybrid), പരസ്പരബന്ധിതവും, പ്രയാസ-പ്രവാസങ്ങളാൽ നിർമ്മിതവുമാണെന്ന് ഗുള്ളിറ്റിന്റെ ചരിത്രം നമ്മെ നിരന്തരം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. മുൻകാല കോളനിവൽക്കരണത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെയും അതിന്റെ ഭാഗമായി സംഭവിച്ച മനുഷ്യരുടെ കുടിയേറ്റങ്ങളെയും മാറ്റിനിർത്തിക്കൊണ്ട് ആധുനിക യൂറോപ്പിന്റെ ചരിത്രത്തെയോ സംസ്കാരത്തെയോ രൂപപ്പെടുത്താൻ സാധ്യമല്ലെന്ന വലിയ പാഠമാണ് അത് നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത്. ഫുട്ബോൾ ഗ്രൗണ്ടുകൾ പലപ്പോഴും വെറും വിനോദവേദികളല്ല, മറിച്ച് വലിയ സാമൂഹിക മാറ്റങ്ങളുടെയും സാംസ്കാരിക പോരാട്ടങ്ങളുടെയും പരീക്ഷണശാലകളാണെന്ന് ഗുള്ളിറ്റിന്റെ ജീവിതം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഉപസംഹാരം: ഓറഞ്ചിനപ്പുറമുള്ള ചരിത്രത്തിന്റെ പാളികൾ

അതുകൊണ്ടുതന്നെ, റൂഡ് ഗുള്ളിറ്റ് എന്ന വിഖ്യാത കളിക്കാരനെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ്മകൾ കേവലം ഡച്ച് ഫുട്ബോളിന്റെ പ്രശസ്തമായ ആ ‘ഓറഞ്ച്’ (Orange) നിറത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഒന്നല്ല. ആ ഓർമ്മകളുടെ ആഴങ്ങളിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെന്നാൽ അതിൽ സുറിനാമിന്റെ കറുത്ത കൊളോണിയൽ ചരിത്രത്തിന്റെ പാടുകളുണ്ട്; സാമ്രാജ്യത്വ അധിനിവേശങ്ങളുടെ ദീർഘകാല നിഴലുകളുണ്ട്; ആഫ്രിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡത്തിൽ നടന്ന വർണ്ണവിവേചന വിരുദ്ധ വിമോചന സമരങ്ങളുടെ ഉഗ്രമായ പ്രതിധ്വനികളുണ്ട്; യൂറോപ്യൻ ദേശീയതയ്ക്ക് സംഭവിച്ച ജനാധിപത്യപരമായ രൂപാന്തരങ്ങളുണ്ട്; സ്റ്റേഡിയങ്ങളിലും പൊതുസമൂഹത്തിലും നിലനിന്നിരുന്ന വംശീയതയ്‌ക്കെതിരെ നടത്തിയ ദീർഘമായ ചെറുത്തുനിൽപ്പിന്റെ അടയാളങ്ങളുണ്ട്. ഒരു കായികതാരത്തിന്റെ ജീവിതത്തെ അതിന്റെ കേവലമായ കായിക-ക്ഷമത നവീകരണങ്ങൾക്കപ്പുറം വിശാലമായ മാക്രോ-പൊളിറ്റിക്കൽ (Macro-political) സാഹചര്യങ്ങളിൽ വായിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ ചരിത്രത്തിന്റെ ഈ വലിയ പാളികൾ നമുക്ക് മുന്നിൽ ദൃശ്യമാവുകയുള്ളൂ.

ഗുള്ളിറ്റ് അക്കാലത്ത് അടിച്ചുകൂട്ടിയ ഗോളുകളുടെ എണ്ണവും വിജയങ്ങളും ചരിത്രത്തിന്റെ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്സ് പുസ്തകങ്ങളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹം നേടിയെടുത്ത കിരീടങ്ങളും ട്രോഫികളും ക്ലബ്ബുകളുടെയും രാജ്യത്തിന്റെയും മ്യൂസിയങ്ങളിൽ വിശ്രമിക്കുന്നുണ്ടാകാം. എന്നാൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ചരിത്രപരമായ സംഭാവന അവയൊന്നുമല്ല. യൂറോപ്പ് എന്ന ഭൂഖണ്ഡം തങ്ങളുടെ പഴയ സ്വത്വങ്ങളെ പൊളിച്ചെഴുതി സ്വയം പുനർനിർവചിക്കാൻ നിർബന്ധിതമായിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ കാലഘട്ടത്തിൽ, ആ വലിയ മാറ്റത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തവും ദൃശ്യവുമായ വിപ്ലവ മുഖങ്ങളിലൊന്നായി അദ്ദേഹം മാറി എന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ചരിത്രപ്രാധാന്യം.

റൂഡ് ഗുള്ളിറ്റ് എന്നത് മനോഹരമായി ഫുട്ബോൾ കളിച്ച വെറുമൊരു കളിക്കാരന്റെ പേര് മാത്രമല്ല; മറിച്ച് ആധുനിക യൂറോപ്പിന്റെ സങ്കീർണ്ണവും പലതലങ്ങളുള്ളതുമായ കൊളോണിയൽ-പോസ്റ്റ് കൊളോണിയൽ ചരിത്രത്തെ ആഴത്തിൽ വായിച്ചെടുക്കാനും മനസ്സിലാക്കാനും നമ്മെ സഹായിക്കുന്ന ഒരപൂർവ്വ രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക രൂപകം (Political-Cultural Metaphor) കൂടിയാണ്. ആ രൂപകം ഇന്നും മൈതാനങ്ങൾക്കും കാലത്തിനും അപ്പുറം അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ മൂർച്ചയോടെ നിലനിൽക്കുന്നു.