കണ്ണീരിൽ കുതിർന്ന നൃത്തച്ചുവടുകൾ: ബ്രസീൽ ഫുട്ബോളിന്റെ കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ ചരിത്രം

ജീവിതത്തിൽ വാക്കുകളുടെയും ഓർമ്മകളുടെയും അർത്ഥം തേടിയുള്ള യാത്രകൾ പലപ്പോഴും ചെന്നവസാനിക്കുന്നത് നിശ്ചലമായ ചില ചിത്രങ്ങളിലാണ്. പുസ്തകങ്ങൾ അലമാരയിലെവിടെയോ വെവ്വേറെ ജീവിതം ജീവിക്കുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യന്റെ ഓർമ്മകളും കാലത്തിന്റെ ദീർഘദൂര ബസ്സിൽ നിശ്ശബ്ദമായി യാത്ര ചെയ്യുന്നുണ്ടാവണം. ഒരിക്കൽ സ്നേഹിച്ചിരുന്ന ഒരു പുസ്തകം വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം എടുത്തുനോക്കുമ്പോൾ അതിന് പുതിയൊരു യൗവനം കൈവരുന്നതുപോലെ, ചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ചില ജനതയുടെ പോരാട്ടങ്ങൾക്കും കാലത്തെ അതിജീവിക്കുന്ന യൗവനമുണ്ട്. ഒരു ദുഃഖം സദാ പിന്തുടരുമ്പോൾ, അതിനെ പറിച്ചെറിയാൻ മനുഷ്യർ കണ്ടെത്തുന്ന വഴികൾ പലതാണ്. ചിലർ അത് അക്ഷരങ്ങളിലൂടെ ഇല്ലാതാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു, മറ്റുചിലർ സംഗീതത്തിലൂടെ. എന്നാൽ ചരിത്രത്തിൽ ഒരു ജനത തങ്ങളുടെ മുഴുവൻ സങ്കടങ്ങളെയും, അപകർഷതാബോധത്തെയും, അടിമത്തത്തിന്റെ വേദനകളെയും ഒരു പന്തിന്റെ താളത്തിലേക്ക് ആവാഹിച്ച് മനോഹരമായൊരു നൃത്തമാക്കി മാറ്റി. ആ നൃത്തത്തിന്റെ പേരാണ് കാൽപന്തുകളി.

2026 ജൂലൈ മാസത്തിലെ ആ രാത്രി, ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ സ്റ്റേഡിയത്തിൽ നിന്നും ലോകം കണ്ടത് ഹൃദയം നുറുങ്ങുന്ന ഒരു കാഴ്ചയായിരുന്നു. പ്രീ-ക്വാർട്ടറിൽ നോർവെയോടേറ്റ അപ്രതീക്ഷിത പരാജയത്തിന് ശേഷം, ജഴ്‌സിക്കുള്ളിൽ മുഖമൊളിപ്പിച്ച് പൊട്ടിക്കരയുന്ന നെയ്മർ. ഒരുപക്ഷേ ലോകകപ്പ് വേദിയിലെ ആ ഇതിഹാസതാരത്തിന്റെ അവസാനത്തെ കണ്ണീർച്ചിത്രമായിരിക്കാം. എർലിംഗ് ഹാലണ്ട് എന്ന നോർവീജിയൻ കൊടുങ്കാറ്റ് അവസാന നിമിഷങ്ങളിൽ നേടിയ രണ്ട് ഗോളുകൾ ബ്രസീലിന്റെ ആറാം കിരീടമെന്ന മോഹത്തെയാണ് തച്ചുടച്ചത്. ബ്രൂണോ ഗുമിറസ് പാഴാക്കിയ പെനാൽറ്റിയും, പകരക്കാരനായിറങ്ങി ഇഞ്ചുറി ടൈമിൽ (90+10′) നെയ്മർ നേടിയ ആശ്വാസ ഗോളും ബാക്കിയാക്കി, 1990ന് ശേഷമുള്ള ബ്രസീലിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ തകർച്ചയ്ക്കാണ് ആ മൈതാനം സാക്ഷ്യം വഹിച്ചത്. കാലം എപ്പോഴും ഇങ്ങനെയാണ്; ഏറ്റവും മനോഹരമായ സ്വപ്നങ്ങളെ അത് ചിലപ്പോൾ വലിയ സങ്കടങ്ങളിലേക്ക് വലിച്ചെറിയും. ആ സങ്കടങ്ങളിൽ നിന്നാണ് നമ്മൾ ഓർമ്മകളുടെ പുസ്തകം വീണ്ടും തുറക്കുന്നത്.

ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോളിന്റെ ചരിത്രം കേവലം ചില സ്വർണ്ണക്കപ്പുകളുടെയോ മൈതാനങ്ങളിലെ വിജയങ്ങളുടെയോ മാത്രം കണക്കുപുസ്തകമല്ല. അത് അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ഒരു ജനത കൊളോണിയൽ വാഴ്ചയ്ക്കെതിരെ, വർണ്ണവെറിക്കെതിരെ, തങ്ങളുടെ തന്നെ ഉള്ളിലുണ്ടായിരുന്ന മാനസിക അടിമത്തത്തിനെതിരെ നടത്തിയ അതിമനോഹരമായ ഒരു സാംസ്കാരിക വിപ്ലവമാണ്. ഫുട്ബോൾ വെറുമൊരു കായികവിനോദമല്ലാതായി മാറുകയും, അത് സൗന്ദര്യത്തിന്റെ പര്യായമായ ‘ജോഗോ ബൊനിറ്റോ’ (Jogo Bonito – The Beautiful Game) ആയി പരിണമിക്കുകയും ചെയ്തത് കേവലം ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ തന്ത്രങ്ങളിലൂടെയല്ല, മറിച്ച് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള മനുഷ്യന്റെ വിയർപ്പിലൂടെയും കണ്ണീരിലൂടെയുമാണ്. ‘ജിങ്ക’ (Ginga) എന്ന ആത്മാവിഷ്കാരത്തിൽ തുടങ്ങി, ലോകം കീഴടക്കിയ ബ്രസീലിന്റെ മനോഹരമായ കളിശൈലിയുടെ നാൾവഴികളിലൂടെയുള്ള ഒരു ദീർഘയാത്രയാണിത്.

കണ്ണീരിൽ കുതിർന്ന നൃത്തച്ചുവടുകൾ: കപ്പോയേരയും ജിങ്കയുടെ പിറവിയും

പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പോർച്ചുഗീസ് അധിനിവേശകർ ആഫ്രിക്കയിൽ നിന്നും ദശലക്ഷക്കണക്കിന് മനുഷ്യരെ അടിമകളായി ബ്രസീലിലെ വിശാലമായ കരിമ്പിൻ തോട്ടങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന കാലത്താണ് ഈ ചരിത്രം ആരംഭിക്കുന്നത്. അതികഠിനമായ പീഡനങ്ങളായിരുന്നു ആ അടിമകൾക്ക് അവിടെ നേരിടേണ്ടി വന്നത്. തങ്ങളുടെ യജമാനന്മാരെ എതിർക്കാനോ, സ്വന്തം സാംസ്കാരിക പൈതൃകം കാത്തുസൂക്ഷിക്കാനോ, എന്തിന് ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള ആയോധനകലകൾ അഭ്യസിക്കാനോ അവർക്ക് അനുവാദമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഏതൊരു ചെറിയ പ്രതിഷേധവും ചാട്ടവാറടികളിലൂടെയും കൊടിയ മർദ്ദനങ്ങളിലൂടെയുമാണ് അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ വേദനകൾ അതിരുകടക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യശരീരം തന്നെ ഒരു ആയുധമായി മാറുമെന്നത് പ്രകൃതിനിയമമാണ്.

പകൽ മുഴുവൻ തോട്ടങ്ങളിൽ പണിയെടുത്ത് തളർന്നുറങ്ങുന്ന രാത്രികളുടെ നിശ്ശബ്ദതയിൽ, അടിമത്താവളങ്ങളിൽ വെച്ച് അവർ ഒരു പുതിയ പ്രതിരോധ കലയ്ക്ക് രൂപം നൽകി. ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ അതൊരു ആഫ്രിക്കൻ നൃത്തമാണെന്നേ കാഴ്ചക്കാർക്ക് തോന്നുകയുള്ളൂ. പാട്ടിന്റെയും താളത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ, വായുവിൽ ഉയർന്നുചാടിയും ശരീരം വളച്ചൊടിച്ചും അവർ ആ കല അഭ്യസിച്ചു. നൃത്തമെന്ന് യജമാനന്മാരെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിച്ച് അവർ വളർത്തിയെടുത്ത ആ ആയോധനകലയാണ് ‘കപ്പോയേര’ (Capoeira). കാടുകളിലേക്ക് ഒളിച്ചോടിയ അടിമകൾ ‘ക്വിലോംബോസ്’ (Quilombos) എന്ന പേരിൽ തങ്ങളുടേതായ സ്വതന്ത്ര വാസസ്ഥലങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു. പാൽമറെസ് പോലെയുള്ള വലിയ ക്വിലോംബോസുകൾ ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലേറെക്കാലം നിലനിൽക്കുകയും, പോർച്ചുഗീസ് സൈന്യത്തിന്റെ നിരവധി ആക്രമണങ്ങളെ കപ്പോയേരയുടെ സഹായത്തോടെ ചെറുത്തുനിൽക്കുകയും ചെയ്തു. ഡച്ച് അധിനിവേശകരെ തോൽപ്പിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ബുദ്ധിമുട്ടാണ് കപ്പോയേര അഭ്യസിച്ച ഒരു ക്വിലോംബോ പോരാളിയെ കീഴടക്കാൻ എന്ന് പോർച്ചുഗീസ് ഗവർണർമാർ വരെ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ഈ കപ്പോയേരയിലെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ചലനമാണ് ‘ജിങ്ക’. പോർച്ചുഗീസ് ഭാഷയിൽ ജിങ്ക എന്നതിനർത്ഥം ‘താളാത്മകമായി ഊഞ്ഞാലാടുക’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ചലിക്കുക’ എന്നാണ്. കാലുകൾ ഒരു നിമിഷം പോലും ഒരിടത്ത് ഉറപ്പിച്ചു നിർത്താതെ, ഇടുപ്പും തോളും ഉപയോഗിച്ച് നിരന്തരം ശരീരത്തെ ഒരു നൃത്തത്തിലെന്നപോലെ ചലിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഈ ശൈലി പിൽക്കാലത്ത് ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോളിന്റെ ആത്മാവായി മാറി. ബ്രസീലിലെ ഒരു സാധാരണക്കാരനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പ്രതിസന്ധികളെ മറികടക്കാനുള്ള ഒരു ജീവിതശൈലി കൂടിയാണിത്. പ്രതീക്ഷിക്കാത്ത കോണുകളിൽ നിന്ന് വരുന്ന ആക്രമണങ്ങളെ, ഒട്ടും പരിഭ്രമിക്കാതെ, ശരീരത്തിന്റെ ഒരു ചെറിയ വെട്ടിത്തിരിയലിലൂടെ മറികടക്കുന്നതിനെ ബ്രസീലിയൻ സംസ്‌കാരത്തിൽ ‘മലാന്ദ്രജെം’ (malandragem) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. എതിരാളിയുടെ സമ്മർദ്ദങ്ങളെ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് മറികടക്കുന്ന ഈ ശൈലി വെറുമൊരു കായിക വിദ്യയായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് സാംസ്കാരികമായ ഒരു അതിജീവനമായിരുന്നു.

1888ൽ ബ്രസീലിൽ ഔദ്യോഗികമായി അടിമത്തം നിരോധിക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും, സ്വതന്ത്രരായ ആഫ്രിക്കൻ വംശജരുടെ ജീവിതം മുൻപത്തേക്കാൾ ദുരിതപൂർണമായി. യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഏഷ്യയിൽ നിന്നുമുള്ള കുടിയേറ്റക്കാർക്ക് തൊഴിലവസരങ്ങൾ ലഭിച്ചപ്പോൾ, ഈ മുൻ അടിമകൾക്ക് സമൂഹത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയിൽ ഒരിടവും ലഭിച്ചില്ല. വിശപ്പടക്കാൻ അവർ തെരുവുകളിലേക്കിറങ്ങി. അക്കാലത്ത് കപ്പോയേര അഭ്യസിക്കുന്നത് ബ്രസീലിയൻ സർക്കാർ നിയമവിരുദ്ധമാക്കുകയും, അത് അഭ്യസിക്കുന്നവരെ കൊല്ലുകയോ ജയിലിലടക്കുകയോ ചെയ്തു. എന്നാൽ തെരുവുകളിലെ പൊടിമണ്ണിൽ, യാതൊരു പരിശീലകരുമില്ലാതെ, പഴയ തുണികൾ ചുറ്റിക്കെട്ടിയ പന്തുകളുമായി കളിച്ചിരുന്ന കറുത്ത വർഗക്കാരായ കുട്ടികളിലൂടെ കപ്പോയേരയുടെ താളം കാൽപന്തിലേക്ക് സന്നിവേശിച്ചു. മുട്ടുകളിൽ നിന്നല്ല, മറിച്ച് ഇടുപ്പിൽ നിന്ന് തുടങ്ങുന്ന ചലനങ്ങൾ, പന്തിൽ തൊടാതെ തോളുകൾ ചലിപ്പിച്ചുള്ള ‘ചതിപ്രയോഗങ്ങൾ’ (feints) എന്നിവയെല്ലാം ഫുട്ബോളിലെ ജിങ്കയായി രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചു.

മുഖത്ത് പൗഡർ പൂശിയ ഒരു നായകൻ: ആർതർ ഫ്രീഡൻറീച്ചും വരേണ്യവർഗ ഫുട്ബോളും

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ബ്രസീലിൽ ഫുട്ബോൾ എന്നത് യൂറോപ്യൻ വരേണ്യവർഗത്തിന്റെ മാത്രം വിനോദമായിരുന്നു. കറുത്ത വർഗക്കാർക്കും പാവപ്പെട്ടവർക്കും ക്ലബ്ബുകളിലോ സ്റ്റേഡിയങ്ങളിലോ പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഈ വർണ്ണവെറി നിറഞ്ഞ കാലഘട്ടത്തിലാണ് ആർതർ ഫ്രീഡൻറീച്ച് എന്ന ഇതിഹാസ താരം കളിക്കളത്തിലേക്ക് വരുന്നത്. ജർമൻ പാരമ്പര്യമുള്ള വ്യവസായി ഓസ്കാർ ഫ്രീഡൻറീച്ചിന്റെയും, ആഫ്രോ-ബ്രസീലിയൻ വംശജയായ അധ്യാപിക മാറ്റിൽഡെയുടെയും മകനായി 1892ൽ സാവോ പോളോയിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. വെളുത്ത അച്ഛന്റെയും കറുത്ത അമ്മയുടെയും മകനായ ഫ്രീഡൻറീച്ച്, ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോളിലെ ആദ്യത്തെ സൂപ്പർസ്റ്റാറായി മാറി.

സാങ്കേതികത്തികവുള്ള, അസാമാന്യമായ വേഗതയുള്ള ഒരു കളിക്കാരനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. എന്നാൽ വർണ്ണവെറി നിറഞ്ഞ ഒരു സമൂഹത്തിൽ തനിക്ക് ലഭിച്ച ആഫ്രിക്കൻ ജീനുകളെ ഒരു ശാപമായാണ് അദ്ദേഹം കണ്ടത്. ഉന്നതകുലജാതരായ വെള്ളക്കാർ വന്നിരുന്ന സ്റ്റേഡിയങ്ങളിൽ കളിക്കാനിറങ്ങുന്നതിന് മുൻപ്, തന്റെ ചുരുളൻ മുടി സ്ട്രെയ്റ്റ് ചെയ്യാനും, ചർമ്മത്തിന്റെ കറുത്ത നിറം കുറച്ചുകാണിക്കാനായി മുഖത്തും ശരീരത്തിലും അരിപ്പൊടിയും മാവും പൂശാനും അദ്ദേഹം നിർബന്ധിതനായി. വംശീയതയുടെയും അപകർഷതാബോധത്തിന്റെയും ജീവിക്കുന്ന ഒരു പ്രതീകമായിരുന്നു ഫ്രീഡൻറീച്ച്. വംശീയമായ അധിക്ഷേപങ്ങൾ നേരിട്ടിട്ടും, ‘ദ ടൈഗർ’ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന അദ്ദേഹം ബ്രസീലിന് വേണ്ടി 1919ലും 1922ലും കോപ്പ അമേരിക്ക (സൗത്ത് അമേരിക്കൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്) കിരീടങ്ങൾ നേടിക്കൊടുത്തു.

1914ൽ ഇംഗ്ലീഷ് ക്ലബ്ബായ എക്സെറ്റർ സിറ്റിക്കെതിരെ ബ്രസീൽ ദേശീയ ടീം തങ്ങളുടെ ആദ്യത്തെ ഔദ്യോഗിക മത്സരം കളിച്ചപ്പോൾ ഫ്രീഡൻറീച്ച് ആ ടീമിലുണ്ടായിരുന്നു. ആ മത്സരത്തിൽ ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് താരത്തിന്റെ പരുക്കൻ ടാക്കിളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് മുൻനിര പല്ലുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹം കളി തുടർന്നു. ഔദ്യോഗികമായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട കണക്കുകൾ പ്രകാരം ആയിരത്തിലധികം ഗോളുകൾ നേടിയെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന അദ്ദേഹം, ഒരു വലിയ വേദനയെ ഉള്ളിലൊതുക്കിക്കൊണ്ടാണ് ജോഗോ ബൊനിറ്റോയ്ക്ക് അടിത്തറ പാകിയത്. എങ്കിലും, ഫുട്ബോൾ വ്യവസ്ഥിതിയിൽ കറുത്ത വർഗക്കാർക്ക് പൂർണ്ണമായ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിക്കാൻ ഇനിയും ഒരുപാട് പോരാട്ടങ്ങൾ ആവശ്യമായിരുന്നു.

കറുത്ത കുപ്പായക്കാരുടെ വിപ്ലവം: വാസ്കോ ഡ ഗാമയും ‘ചരിത്രപരമായ മറുപടിയും’

ഫ്രീഡൻറീച്ച് വ്യക്തിപരമായി നടത്തിയ പോരാട്ടങ്ങൾ സാവോ പോളോയിൽ നടക്കുമ്പോൾ, ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോളിന്റെ വ്യവസ്ഥിതിയെ അടിമുടി പിടിച്ചുകുലുക്കിയ ഒരു വലിയ സാംസ്കാരിക വിപ്ലവം റിയോ ഡി ജനീറോയിൽ അരങ്ങേറുന്നുണ്ടായിരുന്നു. വരേണ്യവർഗത്തിന്റെ മാത്രം വിനോദമായിരുന്ന ഫുട്ബോളിലേക്ക്, 1898ൽ ഒരു തുഴച്ചിൽ ക്ലബ്ബായി സ്ഥാപിതമായ ക്ലബ്ബ് ഡി റീഗാറ്റാസ് വാസ്കോ ഡ ഗാമ കടന്നുവന്നു. പോർച്ചുഗീസ് കുടിയേറ്റക്കാരും സാധാരണ തൊഴിലാളികളും ചേർന്ന് രൂപീകരിച്ച ഈ ക്ലബ്ബ്, 1915ൽ തങ്ങളുടെ ഫുട്ബോൾ ടീം ആരംഭിക്കുകയും, തങ്ങളുടെ നിരയിലേക്ക് കറുത്ത വർഗ്ഗക്കാരെയും പാവപ്പെട്ട തൊഴിലാളികളെയും പൂർണ്ണമനസ്സോടെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.

1923ൽ വാസ്കോ ക്ലബ്, അവിശ്വസനീയമാം വിധം റിയോയിലെ ഫസ്റ്റ് ഡിവിഷൻ ചാമ്പ്യന്മാരായി. ടാക്സി ഡ്രൈവർമാരായ നെൽസൺ, ഫാക്ടറി തൊഴിലാളിയായ ലെയ്റ്റാവോ, പെയിന്ററായ മിൻഗോട്ട്, കറുത്ത വർഗ്ഗക്കാരായ നിക്കോലിനോ, ബൊളാവോ എന്നിവരടങ്ങിയ ‘കമീസാസ് നെഗ്രാസ്’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ആ സംഘം, സമ്പന്നരായ വെള്ളക്കാരുടെ ക്ലബ്ബുകളായ ഫ്ലുമിനെൻസ്, ഫ്ലെമെംഗോ, ബോട്ടാഫോഗോ എന്നിവരെ നിലംപരിശാക്കി. ഈ പരാജയം ബ്രസീലിയൻ വരേണ്യവർഗ്ഗത്തിന് താങ്ങാവുന്നതിലുമപ്പുറമായിരുന്നു. കറുത്തവരും അക്ഷരാഭ്യാസമില്ലാത്തവരുമായ മനുഷ്യർ തങ്ങളെ പരാജയപ്പെടുത്തുന്നത് ഉൾക്കൊള്ളാൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. ഫുട്ബോൾ എന്നത് തങ്ങളുടെ മാത്രം കുത്തകയാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചിരുന്ന ഉന്നതകുലജാതർ ഇതിനെതിരെ കരുക്കൾ നീക്കി.

ഇതിനെത്തുടർന്ന് 1924ൽ ഫ്ലുമിനെൻസ്, ഫ്ലെമെംഗോ, ബോട്ടാഫോഗോ തുടങ്ങിയ സമ്പന്ന ക്ലബ്ബുകൾ ചേർന്ന് AMEA (Associação Metropolitana de Esportes Atléticos) എന്ന പേരിൽ പുതിയൊരു എക്സ്ക്ലൂസീവ് ലീഗ് രൂപീകരിക്കുകയും, വാസ്കോ ഡ ഗാമയ്ക്ക് അതിൽ പ്രവേശിക്കണമെങ്കിൽ അവരുടെ ടീമിലെ 12 കളിക്കാരെ (പ്രധാനമായും കറുത്ത വർഗ്ഗക്കാരെ) പുറത്താക്കണമെന്ന് നിബന്ധന വെക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ നിബന്ധനയ്ക്ക് മുന്നിൽ വാസ്കോ ഡ ഗാമയുടെ പ്രസിഡന്റായിരുന്ന ജോസ് അഗസ്റ്റോ പ്രെസ്റ്റെസ്, 1924 ഏപ്രിൽ 7ന് എഴുതിയ മറുപടി കത്ത് ബ്രസീലിന്റെ ഫുട്ബോൾ ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ വിമോചന രേഖകളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ‘റെസ്പോസ്റ്റാ ഹിസ്റ്റോറിക്ക’ (Resposta Histórica – The Historic Response) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആ കത്തിൽ അദ്ദേഹം കുറിച്ചു: ‘ഈ പന്ത്രണ്ട് യുവാക്കൾ, അവരിൽ മിക്കവരും ബ്രസീലുകാരാണ്, തങ്ങളുടെ കരിയറിന്റെ തുടക്കത്തിലാണ്. അവരെ അപമാനിക്കുന്ന ഒരു തീരുമാനത്തോടും ഈ ക്ലബ്ബ് സഹകരിക്കില്ല. അവർ ഞങ്ങൾക്ക് നേടിത്തന്ന പ്രതാപത്തെ ഞങ്ങൾ തള്ളിക്കളയില്ല. അതിനാൽ, നിങ്ങളുടെ ലീഗിൽ ചേരുന്നില്ലെന്ന് ഞങ്ങൾ ഇതിനാൽ അറിയിക്കുന്നു.’

തങ്ങളുടെ കളിക്കാരെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറാകാതിരുന്ന വാസ്കോ ഡ ഗാമ, വരേണ്യ ലീഗിൽ നിന്നുള്ള പുറത്താക്കൽ അഭിമാനത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു. അവർ തങ്ങളുടെ പാവപ്പെട്ട ആരാധകരിൽ നിന്ന് ഫണ്ട് സ്വരൂപിച്ച് 1927ൽ സാവോ ജനുവാരിയോ എന്ന പേരിൽ ബ്രസീലിലെ ഏറ്റവും വലിയ സ്റ്റേഡിയം നിർമ്മിച്ചു. ഈ ശക്തമായ ചെറുത്തുനിൽപ്പ് ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോളിലെ വർണ്ണവിവേചനത്തിന്റെ വലിയ മതിലുകൾ തകർത്തെറിഞ്ഞു. അധികം വൈകാതെ എല്ലാ വരേണ്യ ക്ലബ്ബുകൾക്കും കറുത്ത വർഗ്ഗക്കാരെ തങ്ങളുടെ ടീമുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ടി വന്നു. ഫുട്ബോൾ സമ്പന്നരുടെ സ്വീകരണമുറികളിൽ നിന്ന് ബ്രസീലിന്റെ തെരുവുകളിലേക്കും ചേരികളിലേക്കും ഒഴുകിയിറങ്ങി. വാസ്കോ ഡ ഗാമ പിന്നീട് 1940കളിൽ ‘എക്സ്പ്രസ്സോ ഡ വിറ്റോറിയ’ എന്ന ഇതിഹാസ ടീമിനെ സൃഷ്ടിക്കുകയും നിരവധി കിരീടങ്ങൾ നേടുകയും ചെയ്തു.

വായുവിലെ കവിത: ലിയോണിഡാസും ബൈസിക്കിൾ കിക്കും

മുപ്പതുകളുടെ തുടക്കത്തോടെ ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോൾ കൂടുതൽ ജനകീയമായി മാറി. തെരുവുകളിലെ ചെളിയിലും പൊടിയിലും കളിച്ചുവളർന്നവർ മൈതാനങ്ങളെ കീഴടക്കാൻ തുടങ്ങി. അവിടെ പുതിയൊരു നായകൻ ഉദയം ചെയ്തു; ലിയോണിഡാസ് ഡ സിൽവ. ‘റബ്ബർ മനുഷ്യൻ’ എന്നും ‘ബ്ലാക്ക് ഡയമണ്ട്’ എന്നും വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട ലിയോണിഡാസ്, ജിങ്ക ശൈലിയുടെ ഒരു പുതിയ തലം ലോകത്തിന് കാണിച്ചുകൊടുത്തു. വായുവിൽ ശരീരം പൂർണ്ണമായും സമാന്തരമായി ഉയർത്തി, പുറകോട്ട് മറിഞ്ഞുകൊണ്ട് പന്തിനെ എതിർ പോസ്റ്റിലേക്ക് പായിക്കുന്ന അത്ഭുതകരമായ ‘ബൈസിക്കിൾ കിക്ക്’ എന്ന ശൈലി അദ്ദേഹം ജനകീയമാക്കി. 1932ൽ ബോൺസുസെസ്സോയും കരിയോക്കയും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിലാണ് ലിയോണിഡാസ് ആദ്യമായി ബൈസിക്കിൾ കിക്ക് പ്രയോഗിച്ചത് എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. 1938ൽ ഫ്രാൻസിൽ നടന്ന ലോകകപ്പിൽ അദ്ദേഹം ബ്രസീലിനെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്തു. പോളണ്ടിനെതിരായ മത്സരത്തിൽ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ കനത്ത മഴയെത്തുടർന്ന് ബൂട്ടഴിച്ചുവെച്ച് നഗ്നപാദനായി അദ്ദേഹം കളിച്ചു (റഫറി ഇത് ശ്രദ്ധിക്കുകയും പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തെക്കൊണ്ട് ബൂട്ടിടുവിക്കുകയും ചെയ്തു). ആ ലോകകപ്പിൽ ഏഴ് ഗോളുകളോടെ അദ്ദേഹം ടോപ്പ് സ്കോററാവുകയും, ടൂർണമെന്റിലെ മികച്ച താരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

ഒരു കറുത്ത വർഗ്ഗക്കാരൻ ബ്രസീലിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനകീയ സൂപ്പർസ്റ്റാറായി മാറുന്നത് ലിയോണിഡാസിലൂടെയാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്തി എത്രത്തോളമായിരുന്നെന്നാൽ, ‘ഡിയാമന്റെ നെഗ്രോ’ (Black Diamond) എന്ന പേരിൽ ലാക്ട എന്ന കമ്പനി ഒരു ചോക്ലേറ്റ് ബ്രാൻഡ് തന്നെ ബ്രസീലിൽ പുറത്തിറക്കി. ഫുട്ബോൾ കളിക്കാർ പരസ്യങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന രീതിയും ബ്രസീലിൽ ആരംഭിക്കുന്നത് ലിയോണിഡാസിലൂടെയാണ്. കളിക്കളത്തിലെ ആ നൃത്തച്ചുവടുകൾ മനുഷ്യരുടെ ഹൃദയത്തിലെ സങ്കടങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന മാന്ത്രികവിദ്യയായി മാറുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ, 1941ൽ സൈനിക സേവനത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാകാൻ വ്യാജരേഖ ചമച്ചു എന്നാരോപിച്ച് എട്ടുമാസം അദ്ദേഹത്തിന് ജയിലിൽ കിടക്കേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്. എങ്കിലും, ലിയോണിഡാസ് ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ ഹീറോ ആയിരുന്നു.

മരക്കാനാസോയും ‘തെരുവുനായ’ കോംപ്ലക്സും

ഓർമ്മകളിലെ എക്കാലത്തെയും വലിയ മുറിവുകൾ ചിലപ്പോൾ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ മുഴുവൻ മനഃശാസ്ത്രത്തെയും മാറ്റിമറിക്കും. ബ്രസീലിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അത്തരമൊരു തീരാമുറിവായിരുന്നു 1950ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പ്. സ്വന്തം മണ്ണിൽ, റിയോ ഡി ജനീറോയിൽ പണികഴിപ്പിച്ച ഇതിഹാസതുല്യമായ മരക്കാന സ്റ്റേഡിയത്തിൽ വെച്ച് നടന്ന നിർണ്ണായക മത്സരത്തിൽ ബ്രസീൽ ഉറുഗ്വേയോട് 2-1ന് പരാജയപ്പെട്ടു. ‘മരക്കാനാസോ’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ പരാജയം ബ്രസീലിന്റെ ആത്മാവിനേറ്റ ഏറ്റവും വലിയ പ്രഹരമായിരുന്നു. രണ്ടു ലക്ഷത്തോളം വരുന്ന കാണികൾ നിറഞ്ഞ ആ വലിയ സ്റ്റേഡിയം ഒരു ശവപ്പറമ്പിന് സമാനമായി നിശ്ശബ്ദമായി. ഈ പരാജയത്തിന് ശേഷം, പ്രശസ്ത ബ്രസീലിയൻ നാടകകൃത്തും പത്രപ്രവർത്തകനുമായ നെൽസൺ റോഡ്രിഗസ് ഒരു സൈക്കോളജിക്കൽ പദം സൃഷ്ടിച്ചു: ‘കോംപ്ലക്സോ ഡി വിരാ-ലാറ്റ’ അഥവാ ‘മംഗ്രൽ കോംപ്ലക്സ്’ (Mongrel Complex). ‘വിരാ-ലാറ്റ’ എന്നാൽ തെരുവുകളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന, വ്യക്തമായ പാരമ്പര്യമോ ഉടമസ്ഥനോ ഇല്ലാത്ത സങ്കരയിനം നായ എന്നാണ് അർത്ഥം. വിദേശ രാജ്യങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് വികസിതമായ യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ ബ്രസീലുകാർ സ്വമേധയാ പുലർത്തുന്ന ആഴത്തിലുള്ള അപകർഷതാബോധത്തെയാണ് റോഡ്രിഗസ് ഈ വാക്കിലൂടെ വരച്ചുകാട്ടിയത്.

ബ്രസീൽ എന്നത് പല വർണ്ണങ്ങളുടെയും വംശങ്ങളുടെയും (ആഫ്രിക്കൻ, യൂറോപ്യൻ, തദ്ദേശീയർ) ഒരു സമ്മിശ്ര രാജ്യമാണ്. എന്നാൽ വരേണ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ ചിന്താഗതികൾ കാരണം, തങ്ങളുടെ ഈ സമ്മിശ്ര വംശീയതയും സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യവും ഒരു കുറവാണെന്നും, വിദേശികളുടേതാണ് മികച്ചതെന്നും ബ്രസീലുകാർ വിശ്വസിച്ചു. സോഷ്യോളജിസ്റ്റ് ജെസ്സെ സൂസ ഇതിനെ ‘പെഡിഗ്രി കോംപ്ലക്സ്’ എന്ന് വിളിക്കുന്നു; അതായത്, യൂറോപ്യൻ വെളുത്ത വർഗ്ഗക്കാരാണ് ഏറ്റവും മികച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന വരേണ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ മാനസികാവസ്ഥ, അത് താഴെത്തട്ടിലുള്ളവരിലേക്ക് അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നു. ഒരു വലിയ ദുഃഖമുണ്ട്, അത് എങ്ങനെ ഇല്ലാതാക്കും എന്ന് ചിന്തിച്ചുനിൽക്കുന്ന മനുഷ്യരെപ്പോലെയായിരുന്നു 1950കളിലെ ബ്രസീലുകാർ. കാൽപന്തുകളിയിലെ ഒരു പരാജയം, അവരുടെ നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള അടിമത്തത്തിന്റെയും വർണ്ണവെറിയുടെയും സങ്കടങ്ങളെ ഒന്നാകെ ഉണർത്തിവിട്ടു. നെൽസൺ റോഡ്രിഗസ് നിരീക്ഷിച്ചതുപോലെ, ബ്രസീലുകാർ ലോകത്തിന് മുന്നിൽ ഒരുതരം സ്വയം നിന്ദ അനുഭവിച്ചു. അവരുടെ അതുല്യമായ ‘ജിങ്ക’ ശൈലി വെറും അച്ചടക്കമില്ലാത്ത തെരുവ് കളിയാണെന്നും, യൂറോപ്യന്മാരെപ്പോലെ ചിട്ടയോടെ കളിച്ചാൽ മാത്രമേ ലോകകപ്പ് നേടാൻ കഴിയൂ എന്നും അവർ വിശ്വസിക്കാൻ തുടങ്ങി. അലമാരയിൽ അടച്ചുവെച്ച പുസ്തകം പോലെ അവരുടെ യൗവനം ജീർണ്ണിക്കാൻ തുടങ്ങുകയായിരുന്നു.

കാലൊടിഞ്ഞ മാലാഖയും, സാവോ പോളോയിലെ ബാലനും: 1958ന്റെ വിമോചനം

ഇരുളിന്റെ ഏറ്റവും ആഴങ്ങളിൽ നിന്നാണല്ലോ വെളിച്ചത്തിന്റെ ആദ്യ കിരണങ്ങൾ ജനിക്കുന്നത്. 1958ൽ സ്വീഡനിൽ നടന്ന ലോകകപ്പ് ബ്രസീലിന്റെ സാംസ്കാരിക ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ ഒരു അദ്ധ്യായമാണ്. വിസെന്റെ ഫിയോള എന്ന തന്ത്രശാലിയായ പരിശീലകന്റെ കീഴിലാണ് ബ്രസീൽ സ്വീഡനിലെത്തിയത്. കളിക്കാരുടെ മാനസികനില പരിശോധിക്കാൻ നിയോഗിക്കപ്പെട്ട സൈക്കോളജിസ്റ്റ് ജോവോ കാർവൽഹേസ്, രണ്ട് പ്രധാന കളിക്കാരെ ടീമിലെടുക്കരുതെന്ന് ഫിയോളയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതിലൊരാൾ വെറും 17 വയസുകാരനായ പെലെ ആയിരുന്നു; കാരണം അവന് അന്താരാഷ്ട്ര വേദിയിൽ കളിക്കാനുള്ള മാനസിക വളർച്ചയോ പോരാട്ടവീര്യമോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. രണ്ടാമത്തെയാൾ ഗരിഞ്ച ആയിരുന്നു; കാരണം ബുദ്ധിശക്തി പരിശോധനയിൽ അയാൾക്ക് ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ സ്കോറാണ് ലഭിച്ചത്. എന്നാൽ ‘നിങ്ങൾക്ക് സൈക്കോളജി അറിയാമായിരിക്കും, പക്ഷെ ഫുട്ബോൾ അറിയില്ല’ എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ഫിയോള ആ ഉപദേശം തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ചരിത്രം തിരുത്തിക്കുറിക്കപ്പെട്ടത് അവിടെനിന്നാണ്.

മാനുവൽ ഫ്രാൻസിസ്കോ ഡോസ് സാന്റോസ് എന്ന ഗരിഞ്ച ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോളിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സങ്കടവും അതോടൊപ്പം സന്തോഷവുമായിരുന്നു. ജന്മനാ നട്ടെല്ലിന് വളവുണ്ടായിരുന്ന, ഇടതുകാൽ പുറത്തേക്ക് വളഞ്ഞും, വലതുകാൽ ഇടതുകാലിനേക്കാൾ ആറ് സെന്റീമീറ്റർ നീളക്കൂടുതലോടെ അകത്തേക്ക് വളഞ്ഞുമിരുന്ന ഒരു മനുഷ്യൻ. വൈദ്യശാസ്ത്രം ഫുട്ബോൾ കളിക്കാൻ ഒരിക്കലും യോഗ്യനല്ലെന്ന് വിധിയെഴുതിയ ആ കാലുകളെ വെച്ചുകൊണ്ട്, ഗരിഞ്ച ലോകത്തിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച ഡ്രിബ്ലർ ആയി മാറി. ‘പാവപ്പെട്ടവരുടെ സന്തോഷം’ എന്നാണ് ഗരിഞ്ച അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.

മൈതാനത്ത് ഗരിഞ്ചയുടെ ചലനങ്ങൾ ഒരു കാട്ടിലെ ചെറിയ പക്ഷിയെപ്പോലെയായിരുന്നു (ഗരിഞ്ച എന്ന പേരിനർത്ഥം ഒരു ചെറിയ പക്ഷി എന്നാണ്). എതിർ ടീമിലെ പ്രതിരോധക്കാരെ അയാൾ ഒരു കുട്ടിയെപ്പോലെ കബളിപ്പിച്ചു. അവരെ വെട്ടിച്ചൊഴിഞ്ഞ് മുന്നേറിയ ശേഷം, പന്ത് അവിടെ വെച്ച് അവർ തിരികെയെത്താൻ അയാൾ കാത്തുനിൽക്കുമായിരുന്നു, എന്നിട്ട് വീണ്ടും അവരെ ഡ്രിബിൾ ചെയ്ത് മുന്നേറും. ഒരുതരം മാന്ത്രികമായ ഏകാന്തത ആ കളിയിലുണ്ടായിരുന്നു. തനിക്കെതിരെ നിൽക്കുന്ന ഏത് വമ്പൻ ഡിഫൻഡറെയും അയാൾ ‘ജോവാവോ’ (Joao) എന്ന് മാത്രമാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്, കാരണം അയാൾക്ക് ഡിഫൻഡറുടെ പേരുകളോ പ്രശസ്തിയോ ഒരു വിഷയമേ ആയിരുന്നില്ല. ഇത് ബ്രസീലിയൻ ‘മലാന്ദ്രജെം’ അഥവാ തന്ത്രശാലിയായ അതിജീവനത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമായിരുന്നു.

മറുവശത്ത്, 1950ലെ ലോകകപ്പ് പരാജയത്തിൽ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞ തന്റെ പിതാവിന്, ‘കരയാതിരിക്കൂ അച്ഛാ, ഞാൻ ബ്രസീലിന് വേണ്ടി ഒരു ലോകകപ്പ് നേടും’ എന്ന് വാക്ക് കൊടുത്ത സാവോ പോളോയിൽ നിന്നുള്ള എഡ്സൺ അരാന്റസ് ഡോ നാസിമെന്റോ എന്ന പെലെ. ഈ രണ്ടുപേരെയും വിസെന്റെ ഫിയോള ആദ്യ രണ്ട് മത്സരങ്ങളിൽ ബെഞ്ചിലിരുത്തി. ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരായ മത്സരം ഗോളില്ലാ സമനിലയിലായപ്പോൾ, മുതിർന്ന താരങ്ങളായ ദീദിയും നിൽട്ടൺ സാന്റോസും ആവശ്യപ്പെട്ടതനുസരിച്ചാണ് അടുത്ത മത്സരത്തിൽ ഫിയോള ഇവരെ രണ്ടുപേരെയും ആദ്യ ഇലവനിൽ ഇറക്കിയത്.

സോവിയറ്റ് യൂണിയനെതിരായ നിർണ്ണായക ഗ്രൂപ്പ് മത്സരത്തിൽ ഗരിഞ്ചയും പെലെയും ആദ്യമായി ഒരുമിച്ച് മൈതാനത്തിറങ്ങി. ഫുട്ബോൾ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച മൂന്ന് മിനിറ്റുകൾ എന്നാണ് ആ മത്സരത്തിന്റെ തുടക്കത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. കമ്പ്യൂട്ടറൈസ്ഡ് സിസ്റ്റം പോലെ പ്രതിരോധം തീർത്തിരുന്ന സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ പ്രതിരോധക്കാരെ ഗരിഞ്ചയുടെയും പെലെയുടെയും ജിങ്ക നൃത്തച്ചുവടുകൾ പൂർണ്ണമായും തകർത്തെറിഞ്ഞു. ആ പ്രകടനം ബ്രസീലിയൻ ജനത തങ്ങളുടെ തലയിലേറ്റിയ ആ ‘തെരുവുനായ’ അപകർഷതാബോധത്തെ പിച്ചിച്ചീന്തുന്ന നിമിഷങ്ങളായിരുന്നു. ഫൈനലിൽ സ്വീഡനെതിരെ പെലെ നേടിയ ആ ഐതിഹാസിക ഗോൾ (പെനാൽറ്റി ബോക്സിൽ ഡിഫൻഡറുടെ തലയ്ക്ക് മുകളിലൂടെ പന്ത് ചിപ്പ് ചെയ്ത് വാളി വോളിയിലൂടെ നെറ്റിലെത്തിച്ചത്) ജിങ്കയുടെ സമ്പൂർണ ആവിഷ്കാരമായിരുന്നു. വിസെന്റെ ഫിയോളയുടെ 4-2-4 എന്ന പുതിയ ഫോർമേഷനും തന്ത്രങ്ങളും, ബ്രസീലിന്റെ സ്വാഭാവികമായ താളവും തമ്മിലുള്ള ആ സമന്വയം കാൽപന്തുകളിയുടെ ഭാവി തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചു. ഗരിഞ്ചയും പെലെയും ഒരുമിച്ച് കളിച്ച ഒരു മത്സരത്തിൽ പോലും ബ്രസീൽ പരാജയപ്പെട്ടിട്ടില്ല എന്നത് ചരിത്രത്തിലെ മറ്റൊരു വിസ്മയമാണ്.

അസ്തമിക്കുന്ന സൂര്യനും പുതിയ ഉദയങ്ങളും: ആധുനിക ഫുട്ബോളിലെ ബ്രസീലിന്റെ പരിണാമം

വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോകുമ്പോൾ അലമാരയിലെ പുസ്തകങ്ങൾക്ക് നിറം മങ്ങുന്നതുപോലെ, ആധുനിക ഫുട്ബോളിന്റെ യന്ത്രവൽകൃതമായ ലോകത്ത് ബ്രസീലിന്റെ സ്വാഭാവിക താളത്തിനും മങ്ങലേറ്റുതുടങ്ങി. തെരുവുകളിലെ പൊടിമണ്ണിൽ നിന്ന് ഉയിർകൊണ്ട ‘ജിങ്ക’ പതുക്കെപ്പതുക്കെ അപ്രത്യക്ഷമാവുകയും, യൂറോപ്യൻ ശൈലിയിലുള്ള ഫിസിക്കൽ ഗെയിമും പ്രായോഗിക തന്ത്രങ്ങളും ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോളിനെ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരുകാലത്ത് ആനന്ദത്തിന്റെ പര്യായമായിരുന്ന ഫുട്ബോൾ, കണക്കുകളുടെയും ഡാറ്റയുടെയും തന്ത്രങ്ങളുടെയും മാത്രം കളിയായി മാറി. കളിക്കാർ തങ്ങളുടെ സർഗ്ഗാത്മകതയേക്കാൾ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രീമിയർ ലീഗ് പോലുള്ള യൂറോപ്യൻ ലീഗുകൾക്ക് അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ കളിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായി. ആ പഴയ മനോഹര ശൈലിയുടെ അന്ത്യം പലരെയും സങ്കടപ്പെടുത്തി. ഒരു വലിയ സങ്കടം സദാ പിന്തുടരുന്നതുപോലെയാണ് പഴയകാല ആരാധകർ ഈ മാറ്റങ്ങളെ നോക്കിക്കാണുന്നത്.

എങ്കിലും, ഓർമ്മകളുടെ വേരുകൾ പൂർണ്ണമായും ഉണങ്ങിപ്പോകുന്നില്ല. ഈ മാറ്റങ്ങളുടെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി നാം ആധുനിക കാലത്ത് കാണുന്നത് നെയ്മർ ജൂനിയർ എന്ന താരത്തെയാണ്. ഒരു കാലത്ത് ചിറകുവെച്ച പക്ഷിയെപ്പോലെ വിങ്ങുകളിലൂടെ പറന്നുനടന്നിരുന്ന നെയ്മർ, പരിക്കുകളെല്ലാം അതിജീവിച്ച് 2026ലെ ലോകകപ്പ് കാലമാകുമ്പോഴേക്കും മധ്യനിരയിലേക്ക് ചുരുങ്ങി, കളിയുടെ ഗതിയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒരു പ്ലേമേക്കറായി മാറിയിരിക്കുന്നു. പഴയ വേഗതയിലല്ലെങ്കിലും കളിയുടെ താളം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലെ മാന്ത്രികത നെയ്മർ ഇന്നും നിലനിർത്തുന്നു. ഇതോടൊപ്പം, സാമ്പത്തിക പരാധീനതകൾ കാരണം തങ്ങളുടെ പ്രതിഭകളെ വിറ്റുപോയിരുന്ന ബ്രസീലിയൻ ക്ലബ്ബുകൾ ഇന്ന് SAF പോലെയുള്ള പുതിയ കോർപ്പറേറ്റ് നിക്ഷേപ മാതൃകകളിലൂടെ പുതിയ ജീവൻ വെക്കുകയാണ്. സാമ്പത്തിക ഭദ്രത വന്നതോടെ ഒരുപാട് താരങ്ങൾ യൂറോപ്പിൽ നിന്നും തിരികെ ബ്രസീലിലേക്ക് വരുന്നുണ്ട്. ഒരു ദുഃഖത്തെ എങ്ങനെ മറികടക്കാം എന്ന് വീണ്ടും അവർ പഠിക്കുകയാണ്. എന്തുതന്നെയായാലും, യന്ത്രങ്ങൾ ഭരിക്കുന്ന ആധുനിക കാൽപന്തുകളിയിലും, ഒരു ബ്രസീലിയൻ താരം പന്ത് കാലിൽ വെച്ച് ഒരു നിമിഷം നിൽക്കുമ്പോൾ, ആ പഴയ കപ്പോയേരയുടെ താളം ലോകം അറിയാതെ പ്രതീക്ഷിച്ചുപോകുന്നു.

കാലത്തെ അതിജീവിക്കുന്ന സൗന്ദര്യം

ഓരോ വ്യക്തിയും തങ്ങളുടെ യൗവനം നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്നറിയാൻ അടച്ചുവെച്ച ഭരണികൾ തിടുക്കപ്പെട്ടു തുറന്നുനോക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഫുട്ബോൾ ചരിത്രത്തെയും നാം സമീപിക്കുന്നത്. ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോളിന്റെ ചരിത്രം വായിക്കുമ്പോൾ നമ്മൾ കേവലം ഒരു കളി കാണുകയല്ല ചെയ്യുന്നത്. മനുഷ്യന്റെ അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള, അവന്റെ തീരാത്ത സങ്കടങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വലിയ ഇതിഹാസം വായിക്കുകയാണ്. അക്ഷരങ്ങളിലൂടെയോ സംസാരത്തിലൂടെയോ മാത്രം പ്രകടിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ജനതയുടെ വേദനകൾ, അവർ ശരീരത്തിന്റെ ഭാഷയിലൂടെ, ഒരു നൃത്തത്തിലൂടെ ലോകത്തോട് വിളിച്ചുപറഞ്ഞു. അടിമച്ചങ്ങലകളിൽ നിന്ന് നൃത്തച്ചുവടുകളിലേക്ക് ഒരു ജനത നടത്തിയ സഞ്ചാരമാണത്. മുഖത്ത് പൗഡർ പൂശി സ്വന്തം സ്വത്വം മറച്ചുപിടിക്കേണ്ടി വന്ന ആർതർ ഫ്രീഡൻറീച്ചിൽ നിന്ന്, തങ്ങളുടെ കറുത്ത നിറത്തിലും വളഞ്ഞ കാലുകളിലും അഭിമാനിച്ച് ലോകത്തെ വിസ്മയിപ്പിച്ച ലിയോണിഡാസിലേക്കും ഗരിഞ്ചയിലേക്കും പെലെയിലേക്കുമുള്ള ദൂരം, മനുഷ്യരാശി നേടിയ ഏറ്റവും വലിയ സാംസ്കാരിക വിജയങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. വാസ്കോ ഡ ഗാമയുടെ ആ ‘ചരിത്രപരമായ മറുപടി’ ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, കറുത്തവന്റെ കാലുകൾക്ക് മൈതാനങ്ങളിൽ നൃത്തം ചെയ്യാൻ അവസരം ലഭിക്കില്ലായിരുന്നു. ആ മറുപടി വെറുമൊരു കത്തായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് വരുംതലമുറകൾക്ക് വേണ്ടി അവർ കരുതിവെച്ച വിമോചനത്തിന്റെ താക്കോലായിരുന്നു.

കാലം എപ്പോഴും ഒരു വലിയ മാന്ത്രികനാണ്. എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടു എന്ന് കരുതുന്നിടത്ത് നിന്നാണ് ഓർമ്മകളുടെ യൗവനം തിരികെ വരുന്നത്. ഇന്ന് അത്ലറ്റിസിസവും, ഡാറ്റാ അനലിറ്റിക്സും, കണിശമായ യൂറോപ്യൻ ടാക്റ്റിക്സുകളും ഫുട്ബോളിനെ ഭരിക്കുമ്പോഴും, കളിക്കളത്തിൽ എവിടെയെങ്കിലും ഒരു താരം പന്തിൽ തൊടാതെ തോളുകൾ കുലുക്കി എതിരാളിയെ കബളിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അല്ലെങ്കിൽ ശരീരത്തിന്റെ ഒരു നേർത്ത വെട്ടിത്തിരിയലിലൂടെ ഡിഫൻഡറെ മറികടക്കുമ്പോൾ, അവിടെയെല്ലാം ആ പഴയ ആഫ്രിക്കൻ അടിമയുടെ അതിജീവനത്തിന്റെ താളം നാം കേൾക്കുന്നു. ബ്രസീലിന്റെ മനോഹരമായ കളിശൈലി എന്നത് വെറുമൊരു കായിക വിദ്യയല്ല; അത് മനുഷ്യന്റെ ആത്മാവിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യപ്രഖ്യാപനമാണ്. ദുഃഖങ്ങളെ മറികടക്കാൻ നൃത്തം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യരുടെ, കാലം മായ്ക്കാത്ത ഓർമ്മകളുടെ ഒരു വലിയ ഉൽസവം. യൗവനം നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്ന് കരുതി അടച്ചുവെച്ച ഭരണികൾ തുറക്കുമ്പോൾ, അതിൽ നിന്നും പുറത്തുവരുന്ന വസന്തത്തിന്റെ സുഗന്ധം പോലെയാണ് ഓരോ തവണയും ബ്രസീലിന്റെ ‘ജോഗോ ബൊനിറ്റോ’ ലോകത്തെ വിസ്മയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. അത് കേവലം ഒരു കളിയല്ല, മനുഷ്യൻ സ്വന്തം സ്വാതന്ത്ര്യം ആഘോഷിക്കുന്ന കാലത്തിന്റെ മൈതാനങ്ങളിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ കവിതയാണ്.