മക്ക കരാർ: അമേരിക്കാനന്തര പശ്ചിമേഷ്യയിലെ ഭൗമരാഷ്ട്രീയ സമവാക്യങ്ങൾ

ആഗോള ഭൗമരാഷ്ട്രീയ ഭൂപടത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് പശ്ചിമേഷ്യയുടെ അധികാര സമവാക്യങ്ങളിൽ അതിനിർണായകമായ ഒരു വഴിത്തിരിവാണ് 2026 ആഗസ്റ്റ് 7-ന് സൗദി അറേബ്യ, തുർക്കി, പാകിസ്ഥാൻ എന്നീ മൂന്ന് രാജ്യങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒപ്പുവെച്ച മക്ക സംയുക്ത പ്രതിരോധ കരാർ. സൗദി കിരീടാവകാശി മുഹമ്മദ് ബിൻ സൽമാൻ, തുർക്കി പ്രസിഡന്റ് റജബ് ത്വയ്യിബ് ഉർദുഗാൻ, പാകിസ്ഥാൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഷെഹ്ബാസ് ഷെരീഫ് എന്നിവർ മക്കയിൽ വെച്ച് ഒപ്പുവെച്ച ഈ കരാർ, കേവലം ഒരു നയതന്ത്ര പ്രഖ്യാപനത്തിനപ്പുറം തന്ത്രപ്രധാനമായ ഒരു സുരക്ഷാ സഖ്യത്തിന്റെ പിറവിയാണ് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്. നാറ്റോ സഖ്യത്തിന്റെ സുപ്രധാനമായ അഞ്ചാം അനുച്ഛേദത്തിന് സമാനമായി, ഈ മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലുമൊന്നിന് നേരെയുണ്ടാകുന്ന സായുധ ആക്രമണത്തെ സഖ്യത്തിലെ മുഴുവൻ അംഗങ്ങൾക്കും നേരെയുണ്ടാകുന്ന ആക്രമണമായി കണക്കാക്കുമെന്നും, അതിനെതിരെ കൂട്ടായ പ്രതിരോധം തീർക്കുമെന്നുമാണ് ഈ കരാർ വിഭാവനം ചെയ്യുന്നത്.

അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ പശ്ചിമേഷ്യൻ സുരക്ഷാ ചുമതലകളിൽ നിന്നും പതിയെ പിൻവാങ്ങുകയും തങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ ഏഷ്യ-പസഫിക് മേഖലയിലേക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് ചൈനയെ പ്രതിരോധിക്കുന്നതിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്ത ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ സഖ്യം രൂപംകൊള്ളുന്നത്. ഇസ്രായേലും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷങ്ങൾ പശ്ചിമേഷ്യയെ ഒരു സമ്പൂർണ യുദ്ധത്തിലേക്ക് തള്ളിവിട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പുതിയ സാഹചര്യത്തിൽ, മേഖലയിലെ സുരക്ഷാ ശൂന്യത നികത്താൻ പ്രാദേശിക ശക്തികൾ തന്നെ മുന്നിട്ടിറങ്ങുന്ന കാഴ്ചയാണ് മക്ക കരാറിലൂടെ ലോകം കാണുന്നത്. സാമ്പത്തികമായി അതിസമ്പന്നമായ സൗദി അറേബ്യയും, ആധുനിക പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സിരാകേന്ദ്രമായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന തുർക്കിയും, ആണവായുധ ശേഷിയുള്ള ഏക ഇസ്‌ലാമിക രാജ്യമായ പാകിസ്ഥാനും ഒന്നിക്കുന്നത് വെറുമൊരു പ്രാദേശിക സഖ്യമല്ല, മറിച്ച് അമേരിക്കാനന്തര പശ്ചിമേഷ്യയുടെ ഗതിവിഗതികൾ നിർണ്ണയിക്കാൻ പോകുന്ന സുപ്രധാനമായ ഒരു ഭൗമരാഷ്ട്രീയ അച്ചുതണ്ടാണ്.

ചരിത്രപരമായ വേരുകൾ: ശത്രുതയിൽ നിന്നും സൗഹൃദത്തിലേക്കുള്ള ദീർഘദൂരം

മക്ക കരാറിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യം പൂർണ്ണമായി ഉൾക്കൊള്ളണമെങ്കിൽ, സഖ്യത്തിലെ പ്രധാനികളായ സൗദി അറേബ്യയും തുർക്കിയും തമ്മിലുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകൾ നീണ്ട സംഘർഷഭരിതമായ ചരിത്രം നാം പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപിൽ രൂപംകൊണ്ട ആദ്യത്തെ സൗദി ഭരണകൂടത്തെ (Emirate of Diriyah) ഇല്ലാതാക്കാൻ ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം ഈജിപ്തിലെ മുഹമ്മദ് അലി പാഷയെ നിയോഗിച്ചത് മുതലാണ് ഈ ചരിത്രപരമായ ശത്രുത ആരംഭിക്കുന്നത്. 1814-ൽ അബ്ദുല്ല ബിൻ സൗദ് ദിരിയ്യയുടെ അമീറായി അധികാരമേൽക്കുമ്പോഴേക്കും ഓട്ടോമൻ സൈന്യം അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപിലേക്ക് അധിനിവേശം തുടങ്ങിയിരുന്നു. ഹിജാസ് വഴി കടന്നുവന്ന ഓട്ടോമൻ സൈന്യം നജ്ദിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്തേക്ക് മാർച്ച് ചെയ്യുകയും, 1818-ൽ മുഹമ്മദ് അലി പാഷയുടെ മകൻ ഇബ്രാഹിം പാഷയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സൗദി തലസ്ഥാനമായ ദിരിയ്യ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു. ആദ്യത്തെ സൗദി ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന അബ്ദുല്ല ബിൻ സൗദിനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മക്കളെയും തടവിലാക്കി ഇസ്താംബുളിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും, സുൽത്താൻ മഹ്മൂദ് രണ്ടാമന്റെ കൽപ്പനപ്രകാരം 1819 മെയ് മാസത്തിൽ ഹാഗിയ സോഫിയയ്ക്ക് സമീപമുള്ള ഒരു ചത്വരത്തിൽ വെച്ച് പരസ്യമായി ശിരച്ഛേദം ചെയ്ത് കൊല്ലുകയും ചെയ്തു. അറേബ്യൻ മണ്ണിൽ വീണ ഈ ചോരയുടെയും അപമാനത്തിന്റെയും ചരിത്രം സൗദി-തുർക്കി ബന്ധങ്ങളിൽ പതിറ്റാണ്ടുകളോളം ഒരു വലിയ വിടവായി നിലനിന്നു.

ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനു ശേഷം ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം തകരുകയും ആധുനിക തുർക്കി ഉയർന്നുവരികയും ചെയ്തു. പിന്നീട് ബ്രിട്ടീഷ് സഹായത്തോടെ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആധുനിക സൗദി അറേബ്യയും (മൂന്നാം സൗദി സ്റ്റേറ്റ്) രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. ശീതയുദ്ധകാലത്ത് ഇരു രാജ്യങ്ങളും അമേരിക്കയുടെ വിശ്വസ്ത സഖ്യകക്ഷികളായിരുന്നെങ്കിലും, പശ്ചിമേഷ്യയിലെ സ്വാധീനത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള മറഞ്ഞ മത്സരം ഇരു രാജ്യങ്ങളെയും മാനസികമായി അകറ്റി നിർത്തി. ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ റജബ് ത്വയ്യിബ് ഉർദുഗാന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ തുർക്കി കൂടുതൽ ഇസ്‌ലാമിക നിലപാടുകൾ സ്വീകരിക്കുകയും ഉസ്മാനിയാ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതാപം വീണ്ടെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ ഈ വിടവ് വീണ്ടും വർദ്ധിച്ചു. 2010-2011 കാലഘട്ടത്തിൽ പശ്ചിമേഷ്യയിൽ ആഞ്ഞടിച്ച അറബ് വസന്തത്തിൽ പ്രക്ഷോഭകാരികളെ തുർക്കി പിന്തുണച്ചപ്പോൾ, ഭരണകൂടങ്ങളെ അട്ടിമറിക്കുന്ന ഈ നീക്കങ്ങളെ സൗദി അറേബ്യ വലിയ ഭീഷണിയായാണ് കണ്ടത്. 2018-ൽ ഇസ്താംബുളിലെ സൗദി കോൺസുലേറ്റിൽ വെച്ച് മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ജമാൽ ഖഷോഗ്ജി കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ ഇരു രാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം നയതന്ത്ര ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രതിസന്ധിയിലായി. ലിബിയ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പല പ്രാദേശിക സംഘർഷങ്ങളിലും ഇരു രാജ്യങ്ങളും പരസ്പരം പോരടിക്കുന്ന വിമത ഗ്രൂപ്പുകൾക്ക് ആയുധം നൽകി വിപരീത ചേരികളിൽ നിലയുറപ്പിച്ചു. എന്നാൽ, ഈ കടുത്ത ശത്രുതയെയും സംശയങ്ങളെയും പൂർണ്ണമായും മാറ്റിവെച്ചുകൊണ്ടാണ് 2026-ൽ മക്ക കരാറിലൂടെ ഇരു രാജ്യങ്ങളും ഒരുമിച്ച് നിൽക്കുന്നത്. പശ്ചിമേഷ്യയിലെ മാറുന്ന സുരക്ഷാ സാഹചര്യങ്ങളുടെ അനിവാര്യത എത്രത്തോളം വലുതാണെന്ന് ഈ ചരിത്രപരമായ ഒത്തുതീർപ്പ് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

പരാജയപ്പെട്ട മുൻകാല സഖ്യങ്ങളുടെ പാഠങ്ങൾ

പശ്ചിമേഷ്യയിൽ ഇതിനു മുൻപും ഒട്ടേറെ സൈനിക സഖ്യങ്ങൾ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അവയൊന്നും ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുകയോ വിജയകരമാവുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല. മക്ക കരാറിനെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ ഈ മുൻകാല ചരിത്രം കൂടി നാം പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്. 1950-ൽ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് ഡിഫൻസ് ഓർഗനൈസേഷൻ (MEDO) ഈജിപ്തിന്റെ കടുത്ത എതിർപ്പിനെത്തുടർന്ന് പരാജയപ്പെട്ടു. അതിനുശേഷം, 1955-ൽ അമേരിക്കയുടെയും ബ്രിട്ടന്റെയും പരോക്ഷ പിന്തുണയോടെ സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ സ്വാധീനം തടയാൻ രൂപീകരിച്ച സുപ്രധാന സഖ്യമായിരുന്നു ബാഗ്ദാദ് പാക്ട് (Baghdad Pact), അഥവാ പിൽക്കാലത്ത് സെന്റോ (CENTO – Central Treaty Organization) എന്നറിയപ്പെട്ട പ്രസ്ഥാനം. ഇറാഖ്, തുർക്കി, ഇറാൻ, പാകിസ്ഥാൻ, ബ്രിട്ടൻ എന്നിവരായിരുന്നു ഇതിലെ അംഗങ്ങൾ.

നാറ്റോ മാതൃകയിലാണ് ഇത് രൂപീകരിച്ചതെങ്കിലും, പല കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടും ഇത് തികഞ്ഞ പരാജയമായി മാറി. ഒന്നാമതായി, ഇസ്രായേൽ അനുകൂല ലോബിയുടെ സമ്മർദ്ദവും ബജറ്റ് പ്രതിസന്ധിയും കാരണം ഈ സഖ്യത്തിന്റെ പ്രധാന ശില്പിയായിരുന്ന അമേരിക്ക ഔദ്യോഗികമായി ഇതിൽ അംഗമായില്ല. രണ്ടാമതായി, ഇതിനൊരു ഏകീകൃത സൈനിക കമാൻഡ് ഘടന ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അറബ് ദേശീയതയുടെ വക്താവായിരുന്ന ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് ജമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ ഈ പാശ്ചാത്യ അനുകൂല സഖ്യത്തെ ശക്തമായി എതിർത്തു. 1958-ൽ ഇറാഖിൽ നടന്ന സൈനിക അട്ടിമറിയിലൂടെ രാജഭരണം തകരുകയും സോവിയറ്റ് അനുകൂല സൈനിക സർക്കാർ അധികാരത്തിൽ വരികയും ചെയ്തതോടെ ഇറാഖ് സഖ്യം വിട്ടു. തുടർന്ന് ആസ്ഥാനം അങ്കാറയിലേക്ക് മാറ്റിയെങ്കിലും, അംഗരാജ്യങ്ങളുടെ ആഭ്യന്തര താല്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ ഈ സഖ്യത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല. 1965-ലും 1971-ലും ഇന്ത്യയുമായി നടന്ന യുദ്ധങ്ങളിൽ പാകിസ്ഥാൻ സഹായം അഭ്യർത്ഥിച്ചെങ്കിലും സെന്റോ സഖ്യം ഇടപെട്ടില്ല, കാരണം അത് സോവിയറ്റ് വിരുദ്ധ പ്രതിരോധത്തിന് മാത്രമുള്ളതായിരുന്നു. ഒടുവിൽ 1979-ൽ ഇറാനിലുണ്ടായ ഇസ്‌ലാമിക വിപ്ലവത്തോടെ ഇറാനും പാകിസ്ഥാനും സഖ്യം വിടുകയും സെന്റോ പൂർണ്ണമായി പിരിച്ചുവിടുകയും ചെയ്തു.

ഈ ചരിത്ര പശ്ചാത്തലത്തിൽ മക്ക കരാർ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, പ്രധാനമായും രണ്ട് വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണാൻ സാധിക്കും. മുൻകാല സഖ്യങ്ങളെല്ലാം തന്നെ അമേരിക്കയോ ബ്രിട്ടനോ പോലുള്ള പുറത്തുനിന്നുള്ള വൻശക്തികളുടെ ഭൗമരാഷ്ട്രീയ താല്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ (പ്രത്യേകിച്ച് സോവിയറ്റ് യൂണിയനെതിരെ) രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടവയായിരുന്നു. എന്നാൽ മക്ക കരാർ, അമേരിക്കൻ സ്വാധീനം കുറഞ്ഞുവരുന്ന പശ്ചാത്തലത്തിൽ പ്രാദേശിക രാജ്യങ്ങൾ സ്വന്തം സുരക്ഷാ ആശങ്കകളിൽ നിന്ന് സ്വയം രൂപീകരിച്ചതാണ്. പുറത്തുനിന്നുള്ള ഒരു ശക്തിയുടെയും സാന്നിധ്യമില്ലാതെ പശ്ചിമേഷ്യൻ രാഷ്ട്രങ്ങൾ തങ്ങളുടെ സുരക്ഷാ വാസ്തുവിദ്യ സ്വന്തമായി നിർമ്മിക്കുന്നതിന്റെ ശക്തമായ സൂചനയാണിത്.

ശീതയുദ്ധകാലത്തെ ബാഗ്ദാദ് പാക്ട് അഥവാ സെന്റോയും (1955-1979) 2026-ലെ മക്ക സംയുക്ത പ്രതിരോധ കരാറും തമ്മിൽ ലക്ഷ്യങ്ങളിലും ഘടനയിലും വലിയ വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. സോവിയറ്റ് ഭീഷണിയെ നേരിടുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ അമേരിക്കയുടെയും ബ്രിട്ടന്റെയും പ്രേരണയാൽ രൂപീകരിച്ച ബാഗ്ദാദ് പാക്ടിൽ യുകെ, ഇറാഖ് (1958 വരെ), തുർക്കി, ഇറാൻ, പാകിസ്ഥാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങളായിരുന്നു അംഗങ്ങൾ. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധ പ്രതിരോധമായിരുന്നു ഇതിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യമെങ്കിലും, ഇതിനൊരു ഏകീകൃത സൈനിക കമാൻഡ് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. മറിച്ച്, സ്വയംപര്യാപ്തമായ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ സൗദി അറേബ്യ, തുർക്കി, പാകിസ്ഥാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ മുൻകൈയെടുത്ത് രൂപീകരിച്ചതാണ് മക്ക സംയുക്ത പ്രതിരോധ കരാർ. ഈ മൂന്ന് രാജ്യങ്ങൾ മാത്രം അംഗങ്ങളായുള്ള ഈ കൂട്ടായ്മ, പരസ്പരമുള്ള സായുധ ആക്രമണങ്ങളെ തടയുന്നതിനും കൂട്ടായ പ്രതിരോധം തീർക്കുന്നതിനുമാണ് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത്. കൂടാതെ, ബാഗ്ദാദ് പാക്ടിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി സംയുക്ത സൈനികാഭ്യാസങ്ങളും വിവരക്കൈമാറ്റവും ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ഒരു സൈനിക ഘടനയും ഈ പുതിയ കരാർ വിഭാവനം ചെയ്യുന്നു.

അന്താരാഷ്ട്ര നിയമസാധുത: ഐക്യരാഷ്ട്രസഭാ ചാർട്ടറിലെ 51-ാം അനുച്ഛേദം

മക്ക കരാർ വെറുമൊരു പ്രഖ്യാപനമല്ല, മറിച്ച് അന്താരാഷ്ട്ര നിയമങ്ങളുടെ കൃത്യമായ പിൻബലമുള്ള ഒരു രേഖയാണ്. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ ചാർട്ടറിലെ 51-ാം അനുച്ഛേദത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഈ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത് എന്ന് തുർക്കി പ്രതിനിധികൾ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ആഗോളതലത്തിൽ രാജ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ബലപ്രയോഗം നടത്തുന്നതിനെ യുഎൻ ചാർട്ടർ ആർട്ടിക്കിൾ 2(4) പൊതുവെ വിലക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അതിനൊരു അപവാദമായി നൽകിയിട്ടുള്ളതാണ് 51-ാം അനുച്ഛേദത്തിലെ സ്വയം പ്രതിരോധത്തിനുള്ള അവകാശം. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിലെ ഏതെങ്കിലുമൊരു അംഗരാജ്യത്തിന് നേരെ സായുധ ആക്രമണം ഉണ്ടായാൽ, തനിച്ചോ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് രാജ്യങ്ങളുമായി കൂട്ടായോ അതിനെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള ആ രാജ്യത്തിന്റെ അന്തർലീനമായ അവകാശത്തെയാണ് ഈ അനുച്ഛേദം വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

അന്താരാഷ്ട്ര നിയമത്തിൽ, ഈ പ്രതിരോധം നിയമപരമാകണമെങ്കിൽ പ്രധാനമായും മൂന്ന് നിബന്ധനകൾ (Caroline formula പ്രകാരം) പാലിക്കേണ്ടതുണ്ട്: പെട്ടെന്നുള്ളതും അനിവാര്യവുമായ ആവശ്യകത (Imminence and Necessity), യുക്തിസഹമായ പ്രതികരണം (Proportionality), കാലതാമസമില്ലാത്ത ഇടപെടൽ (Immediacy). മക്ക കരാർ കൃത്യമായും ഈ കൂട്ടായ പ്രതിരോധ നിയമത്തിന്റെ പരിധിയിൽ വരുന്നതാണ്. ഒരു രാജ്യത്തെ ആക്രമിക്കുന്നത് തങ്ങളെ എല്ലാവരെയും ആക്രമിക്കുന്നതായി കരുതുമെന്ന് മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളും പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് വഴി, ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകാനിടയുള്ള ഏത് യുദ്ധത്തിലും ഒരുമിച്ചു നിൽക്കാൻ ഇവർക്ക് നിയമപരമായ അടിത്തറ ലഭിക്കുന്നു. സായുധ ആക്രമണം നടക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ, ആക്രമണം ഉണ്ടാകുമെന്ന് ഉറപ്പുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ മുൻകൂർ പ്രതിരോധം സാധ്യമാണോ എന്ന കാര്യത്തിൽ അന്താരാഷ്ട്ര നിയമവിദഗ്ദ്ധർക്കിടയിൽ ഇപ്പോഴും തർക്കങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, മക്ക കരാർ തങ്ങളുടെ പരമാധികാരം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഒരു കവചമായാണ് ഈ രാജ്യങ്ങൾ കാണുന്നത്.

മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളുടെയും തന്ത്രപരമായ താല്പര്യങ്ങൾ

ഈ പ്രതിരോധ സഖ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി എന്നത് അംഗരാജ്യങ്ങൾ പരസ്പരം മത്സരിക്കുന്നവരല്ല, മറിച്ച് പരസ്പരം പൂരകങ്ങളായ കഴിവുകളുമായി വരുന്നവരാണ് എന്നതാണ്. ഓരോ രാജ്യവും തങ്ങളുടെ തനതായ കഴിവുകളും അതിനൊത്ത ഭയങ്ങളുമായാണ് ഈ സഖ്യത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.

സൗദി അറേബ്യയുടെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ: 1940-കൾ മുതൽ അമേരിക്കയുടെ വിശ്വസ്ത സഖ്യകക്ഷിയായിരുന്നു സൗദി അറേബ്യ. അമേരിക്കയ്ക്ക് തടസ്സമില്ലാതെ എണ്ണ നൽകാമെന്നും, പകരം സൗദിയുടെ സുരക്ഷ അമേരിക്ക ഉറപ്പുവരുത്തുമെന്നുമായിരുന്നു അലിഖിതമായ ധാരണ. എന്നാൽ അടുത്ത കാലത്തായി ഈ ബന്ധത്തിൽ വലിയ വിള്ളലുകൾ വീണു. 2019-ൽ സൗദിയുടെ എണ്ണ ശുദ്ധീകരണശാലകൾക്ക് നേരെ ഇറാൻ പിന്തുണയുള്ള ഹൂതികൾ മിസൈൽ ആക്രമണം നടത്തിയപ്പോൾ അമേരിക്ക പ്രതികരിച്ചില്ല. കൂടാതെ, 2026 ഫെബ്രുവരി 28-ന് അമേരിക്കയും ഇസ്രായേലും ചേർന്ന് ഇറാനെതിരെ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചതിന് പിന്നാലെ ഇറാൻ സൗദി അറേബ്യ അടക്കമുള്ള ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളെ നിരന്തരം ആക്രമിച്ചു. ഇസ്രായേലിൽ നിന്നുള്ള ഭീഷണികൾ നേരിടാൻ അമേരിക്കയുടെ സുരക്ഷാ വാഗ്ദാനങ്ങൾ അപര്യാപ്തമാണെന്ന് സൗദി ഭരണകൂടം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. സാമ്പത്തികമായി ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രതിരോധ ബജറ്റുകളിലൊന്നുള്ള (പ്രതിവർഷം 70 ബില്യൺ ഡോളറിലധികം) സൗദി അറേബ്യയ്ക്ക് പണത്തിന് ബുദ്ധിമുട്ടില്ല, എന്നാൽ അവർക്ക് വിശ്വസിക്കാൻ കൊള്ളാവുന്ന സൈനിക പിന്തുണ ആവശ്യമാണ്. പാകിസ്ഥാന്റെ ആണവക്കുടയുടെയും തുർക്കിയുടെ പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും കീഴിൽ ഒരു തന്ത്രപരമായ സുരക്ഷാ വലയം തീർക്കുക എന്നതാണ് സൗദിയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.

തുർക്കിയുടെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ: നാറ്റോയിലെ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ടാമത്തെ സൈനിക ശക്തിയായ തുർക്കി, ഇന്ന് ആഗോളതലത്തിൽ അതിവേഗം വളരുന്ന പ്രതിരോധ നിർമ്മാണ വ്യവസായത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാണ്. ലോകപ്രശസ്തമായ ബെയ്‌രക്താർ (Bayraktar) ഡ്രോണുകൾ, അഞ്ചാം തലമുറ യുദ്ധവിമാനമായ കാൻ (KAAN), നാവികസേനാ കപ്പലുകളായ മിൽഗെം (MILGEM) തുടങ്ങിയവയിലൂടെ വമ്പിച്ച പ്രതിരോധ കയറ്റുമതിയാണ് തുർക്കി ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. ഖത്തറിൽ സൈനിക താവളമുള്ള തുർക്കി, ഗൾഫ് മേഖലയിൽ തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം കൂടുതൽ വിപുലീകരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇസ്രായേൽ സമീപകാലത്ത് നടത്തുന്ന അതിർത്തി വിപുലീകരണങ്ങളും ഗസ്സ-ലെബനൻ-സിറിയ എന്നിവിടങ്ങളിലെ സൈനിക ഇടപെടലുകളും തുർക്കിയെ ആശങ്കപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. ഒരു യുദ്ധമുണ്ടായാൽ അമേരിക്കയുടെ ഏറ്റവും അടുത്ത സഖ്യകക്ഷിയായ ഇസ്രായേലിനെതിരെ നാറ്റോ സഖ്യം തങ്ങളെ സഹായിക്കില്ല എന്ന് തുർക്കി വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ പശ്ചിമേഷ്യയിൽ ശക്തമായ സാമ്പത്തിക പിൻബലമുള്ള സൗദിയുമായി ചേർന്ന് സ്വന്തമായി ഒരു പ്രതിരോധ സഖ്യം ഉണ്ടാക്കുന്നത് തുർക്കിക്ക് നയതന്ത്രപരമായി വലിയ നേട്ടമാണ് നൽകുന്നത്.

പാകിസ്ഥാന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ: മുസ്‌ലിം ലോകത്തെ ഏക ആണവശക്തിയാണെങ്കിലും, പാകിസ്ഥാന്റെ നിലവിലെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി അത്യന്തം പരിതാപകരമാണ്. തകർന്നടിഞ്ഞ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ താങ്ങിനിർത്താൻ അവർക്ക് സൗദി അറേബ്യയുടെ സാമ്പത്തിക സഹായം അത്യാവശ്യമാണ്. 2025 മെയ് മാസത്തിൽ പഹൽഗാം ഭീകരാക്രമണത്തിന് ശേഷം ഇന്ത്യയുമായി നടന്ന വ്യോമയുദ്ധവും, ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന സുരക്ഷാ ഭീഷണികളും പാകിസ്ഥാനെ കടുത്ത പ്രതിരോധത്തിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഈ സഖ്യത്തിലൂടെ തങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ സാമ്പത്തിക സഹായവും, അന്താരാഷ്ട്ര നയതന്ത്ര പിന്തുണയും, ഒപ്പം തുർക്കിയിൽ നിന്നുള്ള ആധുനിക ആയുധങ്ങളും ലഭിക്കുമെന്ന് പാകിസ്ഥാൻ കണക്കുകൂട്ടുന്നു.

പുതിയ പ്രതിരോധ സഖ്യത്തിലെ ഓരോ അംഗരാജ്യങ്ങളും അവരുടേതായ നിർണായക സംഭാവനകളാണ് ഈ കൂട്ടായ്മയിലേക്ക് നൽകുന്നത്. 70 ബില്യൺ ഡോളർ പ്രതിരോധ ബജറ്റുള്ള സൗദി അറേബ്യയുടെ വമ്പിച്ച സാമ്പത്തിക ശേഷിയും ഭൗമരാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനവുമാണ് സഖ്യത്തിന്റെ വലിയൊരു കരുത്ത്. കൂടാതെ, എഫ്-15 എസ്എ (F-15SA), യൂറോഫൈറ്റർ തുടങ്ങിയ ആധുനിക യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന വലിയ ആയുധശേഖരവും അവർക്കുണ്ട്. സാങ്കേതികവിദ്യയിലും യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളിലും തുർക്കിയുടെ പങ്ക് വളരെ വലുതാണ്. ലോകശ്രദ്ധ നേടിയ ബെയ്‌രക്താർ ഡ്രോണുകൾ, കാൻ യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് പുറമെ, സിറിയ-ലിബിയ യുദ്ധമുഖങ്ങളിലെ പ്രായോഗിക പരിചയവും നാറ്റോ സൈനിക പരിശീലന പശ്ചാത്തലവും തുർക്കി ഈ സഖ്യത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു. അതേസമയം, മുസ്‌ലിം ലോകത്തെ ഏക ആണവശക്തി എന്ന നിലയിലാണ് പാകിസ്ഥാന്റെ സാന്നിധ്യം ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത്. വലിയ സൈനിക സന്നാഹമുള്ള പാകിസ്ഥാന്, സൗദി അറേബ്യൻ സൈന്യത്തിന് ദീർഘകാലമായി മികച്ച പരിശീലനം നൽകിവരുന്ന പരിചയവുമുണ്ട്. ഈ മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളുടെയും സാമ്പത്തിക, സാങ്കേതിക, സൈനിക ശേഷികൾ ഒന്നിക്കുന്നത് സഖ്യത്തെ പ്രതിരോധ രംഗത്ത് കൂടുതൽ കരുത്തുറ്റതാക്കുന്നു.

പ്രായോഗിക വെല്ലുവിളികൾ: മണലാരണ്യത്തിലെ മാറുന്ന കാറ്റുകൾ

കരാറിലെ വാക്കുകൾ എത്ര കടുത്തതാണെങ്കിലും, ഭൗമരാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ പലപ്പോഴും സങ്കീർണ്ണമാണ്. ഈ സഖ്യത്തിന്റെ പ്രധാന പോരായ്മകളും വെല്ലുവിളികളും ഇനി പറയുന്നവയാണ്. ഒന്നാമതായി, ഇത് നാറ്റോ മോഡൽ ആണെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, നാറ്റോയ്ക്ക് ഉള്ളതുപോലെ സ്ഥിരമായ ഒരു സൈനിക കമാൻഡ് ഘടനയോ, വ്യവസ്ഥാപിതമായ സ്ഥാപനങ്ങളോ ഇതിനില്ല. സംയുക്ത പരിശീലനങ്ങളും രഹസ്യാന്വേഷണ വിവരങ്ങളുടെ കൈമാറ്റവും മാത്രമാണ് നിലവിൽ നടക്കുന്നത്.

രണ്ടാമതായി, മൂന്ന് രാജ്യങ്ങൾക്കും വ്യത്യസ്തങ്ങളായ ഭീഷണികളാണുള്ളത്. സൗദിയുടെ പ്രധാന പ്രശ്നം ഇറാനും ഹൂതികളുമാണ്; തുർക്കിക്ക് ആശങ്ക ഇസ്രായേലിനെക്കുറിച്ചാണ്; പാകിസ്ഥാന്റെ ഏക ലക്ഷ്യം ഇന്ത്യയുമാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, നാളെ സൗദി അറേബ്യയെ ഇറാൻ ആക്രമിച്ചാൽ, പാകിസ്ഥാനോ തുർക്കിയോ സ്വന്തം സൈന്യത്തെ അയച്ച് ഇറാനോട് നേരിട്ട് ഒരു യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാകുമോ എന്നത് സംശയകരമാണ്. അതുപോലെ, ഭാവിയിൽ ഇന്ത്യയും പാകിസ്ഥാനും തമ്മിൽ ഒരു യുദ്ധമുണ്ടായാൽ, ഇന്ത്യയുമായി മികച്ച സാമ്പത്തിക-വാണിജ്യ ബന്ധങ്ങളുള്ള സൗദി അറേബ്യയോ തുർക്കിയോ പാകിസ്ഥാനുവേണ്ടി ഇന്ത്യക്കെതിരെ സൈനികമായി ഇടപെടാൻ യാതൊരു സാധ്യതയുമില്ല. തങ്ങളുടെ താല്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു തന്ത്രപരമായ സന്തുലിതാവസ്ഥ (Strategic Ambiguity) നിലനിർത്താനാണ് ഈ രാജ്യങ്ങൾ ശ്രമിക്കുന്നത്. ഈ അനിശ്ചിതത്വം തന്നെയാണ് സഖ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ദൗർബല്യവും.

ഇന്ത്യയുടെ ഭൗമരാഷ്ട്രീയ താല്പര്യങ്ങളും പുതിയ സാമ്പത്തിക ഇടനാഴികളും

മക്ക പ്രതിരോധ കരാർ രൂപീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അത് ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം വളരെ തന്ത്രപ്രധാനമായ ഒരു വിഷയമായി മാറുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ചിരവൈരിയായ പാകിസ്ഥാൻ, സൗദിയുടെ സാമ്പത്തിക പിൻബലവും തുർക്കിയുടെ ആയുധ സാങ്കേതികവിദ്യയും ഉപയോഗിച്ച് തങ്ങളുടെ സൈനിക ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നത് സ്വാഭാവികമായും ന്യൂഡൽഹിയിൽ ആശങ്കകൾ സൃഷ്ടിക്കും. ചൈനീസ് നിർമ്മിത ആയുധങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്ന പാകിസ്ഥാൻ സൈന്യത്തിലേക്ക് തുർക്കിയുടെ ആധുനിക ഡ്രോണുകൾ കൂടി എത്തുമ്പോൾ അത് അതിർത്തിയിലെ സുരക്ഷാ സാഹചര്യങ്ങളെ ബാധിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ, ഇന്ത്യ ഇതിനോടകം തന്നെ പശ്ചിമേഷ്യയിൽ ശക്തമായ ബദൽ നയതന്ത്ര നീക്കങ്ങൾ തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ചേരിചേരാ നയത്തിൽ നിന്നും മാറി, എല്ലാവരുമായും ഒരേസമയം ബന്ധം പുലർത്തുന്ന ‘മൾട്ടി-അലൈൻമെന്റ്’ നയമാണ് ഇന്ത്യ ഇപ്പോൾ സ്വീകരിക്കുന്നത്. അമേരിക്ക, ഇസ്രായേൽ, യുഎഇ എന്നിവരോടൊപ്പം ഇന്ത്യ അംഗമായ I2U2 കൂട്ടായ്മ ഇതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. സാമ്പത്തിക സഹകരണത്തിനും അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിനും ഊന്നൽ നൽകുന്ന ഈ കൂട്ടായ്മ ഇന്ത്യയുടെ പശ്ചിമേഷ്യൻ സ്വാധീനം വല്ലാതെ വർദ്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

കൂടാതെ, 2023-ലെ ജി20 ഉച്ചകോടിയിൽ പ്രഖ്യാപിച്ച ഇന്ത്യ-മിഡിൽ ഈസ്റ്റ്-യൂറോപ്പ് ഇക്കണോമിക് കോറിഡോർ (IMEC) മക്ക കരാറിന് സമാന്തരമായി നിൽക്കുന്ന മറ്റൊരു സുപ്രധാന ഭൗമരാഷ്ട്രീയ നീക്കമാണ്. ഇന്ത്യയെ കടൽമാർഗ്ഗം യുഎഇയുമായും, തുടർന്ന് റെയിൽ മാർഗ്ഗം സൗദി അറേബ്യ, ജോർദാൻ, ഇസ്രായേൽ എന്നിവയിലൂടെ യൂറോപ്പുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഈ വമ്പൻ വാണിജ്യ ഇടനാഴി ചൈനയുടെ ബെൽറ്റ് ആൻഡ് റോഡ് ഇനിഷ്യേറ്റീവിന് (BRI) ശക്തമായ മറുപടിയായാണ് വിഭാവനം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ചരക്കുഗതാഗതത്തിന് പുറമെ ഹൈസ്പീഡ് ഡാറ്റാ കേബിളുകൾ, പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജ ഗ്രിഡുകൾ, ഗ്രീൻ ഹൈഡ്രജൻ പൈപ്പ്ലൈനുകൾ എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് IMEC പദ്ധതി. സൂയസ് കനാലിനെ ആശ്രയിക്കുന്നത് കുറയ്ക്കാനും, വ്യാപാര സമയം 40 ശതമാനത്തോളം ലാഭിക്കാനും ഇതിലൂടെ സാധിക്കും.

രസകരമായ വസ്തുതയെന്തെന്നാൽ, IMEC ഇടനാഴി തുർക്കിയെ പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കിക്കൊണ്ടാണ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ഇത് തുർക്കിക്ക് കടുത്ത അതൃപ്തി ഉണ്ടാക്കുകയും, അവർ ഇറാഖിലൂടെ ബദൽ വാണിജ്യ പാതകൾ പ്രഖ്യാപിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാകുകയും ചെയ്തു. ഒരർത്ഥത്തിൽ പശ്ചിമേഷ്യയിൽ ഇപ്പോൾ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത ചേരികൾ രൂപപ്പെട്ടുവരുന്നതായി കാണാം: ഒരുവശത്ത് സാമ്പത്തിക വികസനത്തിലും സാങ്കേതികവിദ്യയിലും ഊന്നിയുള്ള ഇന്ത്യ-യുഎഇ-ഇസ്രായേൽ-യുഎസ് അച്ചുതണ്ടും, മറുവശത്ത് സുരക്ഷയ്ക്കും പ്രതിരോധത്തിനും ഊന്നൽ നൽകുന്ന സൗദി-തുർക്കി-പാകിസ്ഥാൻ സഖ്യവും. എന്നാൽ സൗദി അറേബ്യ ഈ രണ്ട് ചേരികളിലും ഒരുപോലെ ഭാഗമാണ് എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഇന്ത്യയുമായി വമ്പിച്ച ഊർജ്ജ, സാമ്പത്തിക ബന്ധങ്ങളുള്ള സൗദി അറേബ്യ, ഇന്ത്യ-പാകിസ്ഥാൻ പ്രശ്നങ്ങളിൽ പക്ഷം പിടിക്കാൻ ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ മക്ക കരാർ ഒരു ഇന്ത്യാ വിരുദ്ധ സഖ്യമായി വിലയിരുത്താൻ സാധിക്കില്ല. ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്ര മേഖലയിലെ (IORA) സുരക്ഷാ വിഷയങ്ങളിൽ ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളുമായി നിരന്തര സമ്പർക്കം പുലർത്തിക്കൊണ്ട് മുന്നോട്ട് പോവുക എന്നതാണ് ഇന്ത്യക്ക് മുന്നിലുള്ള ഏറ്റവും മികച്ച തന്ത്രം.

ഭാവി വിലയിരുത്തലുകളും നിഗമനങ്ങളും

മക്ക പ്രതിരോധ കരാർ പശ്ചിമേഷ്യൻ സുരക്ഷാ വാസ്തുവിദ്യയിലെ ഒരു സുപ്രധാന നാഴികക്കല്ലാണ്. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളുടെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന അസാന്നിധ്യത്തിൽ, തങ്ങളുടെ വിധി മറ്റാരുടെയോ കൈകളിൽ ഏൽപ്പിക്കുന്നതിന് പകരം, പ്രാദേശിക ശക്തികൾ തങ്ങളുടെ സുരക്ഷ സ്വയം ഏറ്റെടുക്കുന്നതിന്റെ (Post-American transition) വ്യക്തമായ സൂചനയാണിത്. സാമ്പത്തികം, സൈനികം, സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നീ മേഖലകളിലെ മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത ശക്തികൾ ഒത്തുചേരുമ്പോൾ അതൊരു പുതിയ അധികാര കേന്ദ്രമായി മാറുന്നു. ഭൗമരാഷ്ട്രീയപരമായി വിലയിരുത്തുമ്പോൾ, ഈ സഖ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ വിജയം അത് എത്രത്തോളം പ്രായോഗികമായി നടപ്പിലാക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും. വെറുമൊരു പ്രതിരോധ ഉടമ്പടി എന്നതിലുപരിയായി, നാറ്റോ സഖ്യത്തിന് സമാനമായി സംയുക്ത സൈനിക കമാൻഡുകൾ സ്ഥാപിച്ച് ഇത് മുന്നോട്ട് പോയാൽ മാത്രമേ ഒരു യഥാർത്ഥ സൈനിക സഖ്യമായി ഇതിനെ പരിഗണിക്കാൻ സാധിക്കൂ. അതോടൊപ്പം, ഇന്ത്യ തങ്ങളുടെ മൾട്ടി-അലൈൻമെന്റ് നയം ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് ഐഎംഇസി (IMEC) പോലെയുള്ള സാമ്പത്തിക ഇടനാഴികൾ വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കേണ്ടതുണ്ട്. പാകിസ്ഥാന് ലഭിക്കുന്ന വിദേശ സഹായങ്ങൾ ഇന്ത്യ ജാഗ്രതയോടെ നിരീക്ഷിക്കുമ്പോഴും, സൗദി അറേബ്യയുമായുള്ള ഊഷ്മളമായ നയതന്ത്ര ബന്ധങ്ങൾ കൂടുതൽ ദൃഢമാക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.