കേൾവിയുടെ ധർമ്മശാസ്ത്രം: പൗരാവകാശ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ പുതിയ ശബ്ദ സംസ്കാരം

(ശബ്ദം, കേൾവി എന്നീ രണ്ട് വാക്കുകൾ (ശീർഷകം മുതൽ) ഈ ലേഖനത്തിൽ ഒരേ അർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശബ്ദം കേൾവിയുടെ അനുരണനമായതിനാൽ കേൾവിയുടെ ധർമ്മശാസ്ത്രം ശബ്ദത്തിലൂടെയാണ് നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നത്.)

ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലേക്ക് നീളുന്ന ഇസ്ലാമിക സമൂഹങ്ങൾക്കിടയിൽ, കേൾവിയെ ആശ്രയിച്ച ധാർമ്മികതയുടെ (മതധാർമ്മികതയുടെ) ഉദയത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതലായി ചിന്തിക്കേണ്ട സമയമാണ് ഇത്. കാണുന്നവനല്ല, കേൾക്കുന്നവനാണ് സാമൂഹ്യ-പൗരാവകാശ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ കൂടുതൽ മുൻനിരയിലേക്കെത്തുന്നത് എന്നതിനെ കുറിച്ചുള്ള സംവാദങ്ങൾ ഒറ്റപ്പെട്ടതായി കാണാൻ കഴിയില്ല. ഏറ്റവും ഗൗരവത്തോടെയും ദാർശനികതയോടെയും ഈ വിഷയത്തെ സമീപിച്ച വ്യക്തിയായിരുന്നു ചാൾസ് ഹിഷ്കിന്ദ്. തന്റെ പ്രശസ്തമായ കൃതി The Ethical Soundscape-ൽ ഈ വിഷയത്തെ ആഴത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യുകയാണ് അദ്ദേഹം.

1970-കളിലും 80-കളിലും, സുവ്യവസ്ഥയുടെ മറവിൽ ആയിരങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന പല ഭരണകൂടങ്ങൾക്കുമെതിരായ ഒറ്റപ്പെട്ട പ്രതിപക്ഷ ശബ്ദങ്ങൾ, കാസറ്റ് ടേപ്പുകൾ വഴിയാണ് ജനങ്ങളിലേക്കെത്തിയത്. ഇതിൽ നിന്ന് “കാസറ്റ് കാലഘട്ടം” എന്ന വാക്ക് പിറന്നു. ഇസ്ലാമിക ചിന്തകരുടെയും പ്രഭാഷകന്മാരുടെയും സന്ദേശങ്ങളായിരുന്നു ഈ ടേപ്പുകളിലൂടെ അന്ന് പ്രചരിച്ചിരുന്നത്. റേഡിയോകൾക്കൊപ്പം ഈ മാധ്യമം തികച്ചും താത്കാലികമായിരുന്നുവെങ്കിലും അതിന്റെ ശ്രവണ സാന്ദ്രതയും സാമൂഹിക വ്യാപ്തിയും, രാഷ്ട്രീയവും ആത്മീയവുമായ ഉണരലുകൾക്ക്/ജാഗരണങ്ങൾക്ക് അടിത്തറയിട്ടു.

ഹിഷ്കിന്ദിന്റെ പ്രധാന വാദം ഇങ്ങനെയാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്: ‘കേൾക്ക’ലിനെ (ശ്രവണശാസ്ത്രം) മതപരമായ ഒരു ആചാരമായി മാത്രം നമ്മൾ കാണരുത്, സാമൂഹികമായി ആന്തരീകരിച്ച ധാർമ്മിക സമീപനമായി മാറുന്ന ഒരു പൊതുശീലമാണത്. ഒരു വ്യക്തി, സ്വയം മതപാഠം കേൾക്കുന്ന സമയത്ത്, അത് കേവലം അറിവ് നേടാനല്ല അവൻ കേൾക്കുന്നതെന്നും ആ ശബ്ദം കേൾക്കുന്ന നിമിഷം തന്നെ അവൻ/അവൾ ഒരു സാമൂഹിക നിലപാട് സ്വീകരിക്കുന്നുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നു. അതിലൂടെ മതപരമായ ഉത്തരവാദിത്തമാണ് അവൻ/ അവൾ സ്വീകരിക്കുന്നത്. അതായത്, കേൾക്കൽ എന്നത് നിഷ്ക്രിയം എന്നതിനപ്പുറത്തേക്ക് ദർശനാത്മകവും പൊതു ജീവിതത്തിൽ ഇടപെടലുള്ളതുമായ കൃത്യമായ പ്രവർത്തനമാണ്.

ഈജിപ്ത്, ഇറാൻ, അൽജീരിയ മുതലായ രാജ്യങ്ങളിൽ കാസറ്റ് ടേപ്പുകൾ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രം തന്നെ മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഇമാം ഖുമൈനിയുടെ പ്രവചനാത്മക പ്രഭാഷണങ്ങൾ ഇറാനിലെ ഗ്രാമീണ മേഖലയിലും നഗരപ്രദേശങ്ങളിലുമുള്ള മുസ്ലിംകളിലേക്ക് എത്തിയത് കണക്കുകൾ പറയുന്നതിലും അപ്പുറമാണ്. ആ കാലത്ത് അദ്ദേഹം സ്വദേശത്ത് നിസ്സാരനായ ഒരു നേതാവ് മാത്രമായിരുന്നു. കാസറ്റ് ടേപ്പുകൾ വഴിയാണ് അദ്ദേഹം ഒരു രാഷ്ട്രപിതാവിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ബിംബത്തിലേക്ക് ഉയർന്നത്. ഇതെല്ലാം ഔദ്യോഗിക ചാനലുകളിലൂടെയല്ലാതെ, വീടുകളിൽ ഒളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെയാണ് ജനങ്ങൾ ടേപ്പുകളിലൂടെ കേട്ടത്.

പാശ്ചാത്യ ആധികാരിക വായനകൾക്ക് കയ്യടിക്കാതെ ഹിഷ്കിന്ദ് ആധുനികതയുടെ ഉൾക്കാഴ്ചയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ഇസ്ലാമിക പശ്ചാത്തലത്തിൽ രാഷ്ട്രീയവും മതവും വ്യക്തിയുടെ ശരീരവും മനസ്സും ചേർന്നിരിക്കുന്ന ആഴത്തിലുള്ള അവബോധം ഉണ്ടാക്കുന്ന സന്ദർഭങ്ങൾ പലപ്പോഴും പാശ്ചാത്യ രാഷ്ട്രീയ ശാസ്ത്രങ്ങൾക്കതീതമായിട്ടാണ് നടക്കുന്നത്. അതിനാൽ തന്നെ, കാസറ്റ് പ്രഭാഷണങ്ങൾ മതത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും മാധ്യമങ്ങളിലൂടെ കേൾക്കുമ്പോൾ അത് ഒരൊറ്റ വശം ഉൾകൊള്ളുന്ന പ്രശ്നമല്ല, ഒരൊറ്റ ഉദ്ദേശവുമല്ല, ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും ആത്മധർമ നിർമാണത്തിൽ ഇടപെടുന്ന മാധ്യമമാണ് അത്. ഇത് ‘കേൾക്ക’ലിന്റെ സ്വഭാവത്തെ അടിസ്ഥാനപരമായി മാറ്റുന്നു. ‘കേൾക്ക’ൽ ഒരു പരിശീലനമാണ്. അത് ക്ഷമയുടെ സാംസ്കാരികമായ രൂപമാണ്. പ്രഭാഷണങ്ങളുടെ ആവർത്തനം, ശബ്ദത്തിന്റെ ഉയർച്ചയും താഴ്ചയും വാചകങ്ങളുടെ ഇടയ്ക്കുള്ള നിശ്ശബ്ദത തുടങ്ങി ശബ്ദ വിനിമയങ്ങളുടെ സർവ ഘട്ടവും ഘടകങ്ങളും ‘കേൾക്കു’ന്നവനിൽ ഒരു ആന്തരിക മാറ്റം ഉണർത്തുന്നു (അറബിക് ബലാഅയിൽ ഉമർ (റ) വിന്റെ പ്രഭാഷണ ശൈലി നോക്കൂ, അതു കേൾക്കുന്നവനിൽ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന മാറ്റം നിരാകരിക്കാൻ പറ്റാത്തതാണ്). അതു കൊണ്ട് തന്നെ കേൾക്കൽ വായനയ്ക്കും കാഴ്ചക്കുമുപരിയുള്ള തീവ്രമായ ഒരു അനുഭവം നമ്മിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്..

ഈ ശ്രവണ സംസ്കാരത്തിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെട്ടതിനെ “ശ്രവണ മതജീവിതം” എന്നാണ് വിളിക്കേണ്ടതെന്ന് തോന്നുന്നു. അതായത്, കേൾക്കലിൽ അധിഷ്ഠിതമായ മതപരമായ/ആത്മീയ ജീവിതം. ഈ ജീവിതം അർത്ഥവത്താകുന്നത് കേവലം വ്യക്തിഗതമായിട്ടല്ലെങ്കിലും സമൂഹം തന്നെ രൂപപ്പെടുന്നത് അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാവുമ്പോഴാണ് ‘കേൾക്ക’ലിന് രാഷ്ട്രീയവുമുണ്ടാകുന്നത്.

ഇങ്ങനെ, കാസറ്റ് കാലഘട്ടം സംഹിതകളും പാഠങ്ങളുമില്ലാതെയുള്ള ഒരു മതജീവിതത്തിന്റെ ഉദയമായിരുന്നു. അതിന്റെ ഗൗരവം നിരവധി പേർ മനസ്സിലാക്കാതെ പോകാം. എന്നാൽ ആ ശബ്ദങ്ങളാണ് ഇന്നത്തെ പോഡ്കാസ്റ്റ് ധ്വനി, യൂറ്റ്യൂബ് പ്രഭാഷണങ്ങളിലൂടെയുള്ള രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകൾ, പ്രതിരോധ ശബ്ദങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവക്ക് ആധാരമായി മാറിയത്. ഇങ്ങനെയെല്ലാം ചിന്തിക്കുമ്പോഴും കേൾക്കൽ എന്നത് മാത്രം മതിയായ ഒരു മാധ്യമ സജീവതയല്ല. അതിന്റെ മേൽ ഒരു ആശയ സ്വാധീനവുമുണ്ട്, അതിന്റെ ആഴത്തിൽ ധാർമ്മിക നിർമാണവുമുണ്ട്. അതിനാൽ കേൾവിയുടെ രാഷ്ട്രീയം എന്നത് കേവലം മാധ്യമ പഠനത്തിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞുപോകാനാകാത്ത വിഷയമായിത്തീരും.

ആധുനിക ലോകം കണ്ണുകൾക്കു മാത്രം ആവാസവ്യവസ്ഥ ഒരുക്കുന്ന സമയത്ത്, കേൾക്കുന്നവന്റെ അവകാശങ്ങളും അനുഭവവുമൊക്കെ അമൂർത്തമായിട്ടുണ്ട്. പക്ഷേ, ചരിത്രം പറയുന്നത് കേൾക്കൽ പൊതുധാർമ്മികതയും സാമൂഹിക അതിജീവനവും നിർമിച്ചുവെന്നാണ്. ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ പൊതുപരിസരം കേൾക്കലിലൂടെ എങ്ങനെ രൂപം കൊണ്ടു, മലയാളികളിൽ അതിന്റെ രൂപങ്ങൾ എന്തായിരുന്നു എന്നതൊക്കെ ചർച്ച ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. ഇസ്ലാമിക ശ്രവണാധിഷ്ഠിത ആചാരങ്ങൾ, റേഡിയോ പ്രചരണങ്ങൾ, ഓഡിയോ പ്രഭാഷണങ്ങളിലൂടെയുള്ള ആത്മീയ രാഷ്ട്രീയം തുടങ്ങിയവയിലൂടെ ഈ ചരിത്രം രൂപപ്പെട്ടുവെന്ന് പറയാം.

ഇന്ത്യയുടെ ഉപഭൂഖണ്ഡം, പ്രിന്റ് മാധ്യമങ്ങൾക്ക് മുൻപായി ശബ്ദത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിലൂടെ കടന്നുപോയ ഭൂമി കൂടിയാണ്. വാചിക പാരമ്പര്യങ്ങളുടെയും മന്ത്രങ്ങളുടെയും ആചാരങ്ങളുടെയും ഒരു ചരിത്രമായിരുന്നു അത്. എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയപരമായി ശബ്ദം/ ശ്രവണ സംസ്കാരം വ്യത്യസ്തമാകുന്നത് ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിന്റെയും അതിനുശേഷം രൂപം കൊണ്ട പൗരരാജ്യങ്ങളുടെ ഉത്ഭവത്തിന്റെയും പശ്ചാത്തലത്തിലാണ്. 1947-ലെ വിഭജനത്തിന്റെ വേളയിൽ തന്നെ റേഡിയോ ഒരു രാഷ്ടീയ ആയുധമായി മാറിയിരുന്നു. All India Radio ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ഐക്യത്തിന്റെ ശബ്ദമായി മാറുമ്പോൾ, Radio Pakistan മുസ്ലിം ഐക്യത്തിന്റെ സ്വരമാവുകയായിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള AIR ദേശീയപരമായി ഹിന്ദി-ഇംഗ്ലീഷ് സംയോജനം വളർത്തിയപ്പോൾ, പാകിസ്താനിന്റെ റേഡിയോ അറബ്-ഉർദു-ഇസ്ലാമിക ധ്വനികളിലേക്കാണ് നീങ്ങിയത്. മറ്റൊരു തലത്തിൽ, ഇന്ത്യയിൽ ബംഗാളികൾക്കും ഹിന്ദുവാദത്തിനും ഭിന്നമായ ശബ്ദം നൽകാൻ ബംഗളുരുവിലെയും കൊൽക്കത്തയിലെയും റേഡിയോ നിലയങ്ങൾ ശ്രമിച്ചു. റേഡിയോ ഇന്ത്യൻ ജനതയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഭാവനയെ (political imagination) ജാഗ്രതപ്പെടുത്താൻ സഹായിച്ചു.

മലയാളത്തിൽ നാസർ കാലഘട്ടത്തെ റേഡിയോ പ്രചാരങ്ങൾ

1950കളിലും 60കളിലും റേഡിയോ മലയാളത്തിലേക്ക് കടന്നുവന്നത് ഒരു സാംസ്കാരിക ആഖ്യാനമായിട്ടാണ്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ കമാൽ അബ്ദുൽ നാസറിന്റെ ശബ്ദം മാത്രം കേരളത്തിലെ മുസ്ലിം യുവാക്കളുടെ മനസ്സ് വളരെയേറെ ചലിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. നാസറിന്റെ സ്വരത്തിൽ പകരപ്പെട്ടിരുന്നത് വെറും അറബ് നാഷണലിസം മാത്രമായിരുന്നില്ല, അതിന്റെ കൂടെ എത്തിയിരുന്ന ഒരു പ്രതിരോധ ധ്വനി, ഒരു പോസ്റ്റ് കൊളോണിയൽ ഉണർച്ച കേരളീയർക്ക് പകർന്നു നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

Radio Cairo-വഴിയായിരുന്നു നാസറിന്റെ സന്ദേശങ്ങൾ കേരളത്തിലെ മുസ്ലിം സമൂഹത്തിലേക്ക് എത്തിയത്. കോഴിക്കോട്, പൊന്നാനി, വടകര, കണ്ണൂർ തുടങ്ങിയ തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ നിരവധി ആളുകൾ അതിരാത്രി വരെ റേഡിയോ കേട്ടിരുന്നു. ആ രാപകലുകൾ അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ബോധത്തിന് ആഴത്തിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിയിരുന്നു. ആ ശബ്ദം വെറും അറബിക് ആയിരുന്നില്ല, അത് പ്രതിരോധത്തിന്റെ ഭാഷയായിരുന്നു, മുസ്ലിം ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കെതിരെ വാക്കുകൾ ശബ്ദമായി ഉയർന്നുവന്നതു പോലെ സാധാരണക്കാർ അതിനെ ശ്രവിച്ചതായി കെ എം സീതി പറയുന്നുണ്ട്.

ഇതിന്റെ പ്രതിഫലനം കേരളത്തിലെ യുവജനസംഘടനകളിലും പ്രകടമായി. മുസ്ലിം ലീഗിനുള്ളിലുള്ള യുവനേതൃത്വം നാസറിന്റെ സോഷ്യലിസത്തെയും അറബ് ഐക്യതയെയും അഭിനന്ദിച്ചുവെങ്കിലും, മതവാദപരമായ സമീപനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ അന്തസ്സിദ്ധമായിരുന്നു അവയുടെ സമീപനം. മാപ്പിള സാഹിത്യത്തിലും ഈ ധ്വനികൾ പ്രതിഫലിച്ചു. നാസറിന്റെ ശബ്ദം കേരളത്തിലെ തീരങ്ങളിൽ നിലനിന്നത് രാഷ്ടീയവും ആത്മീയവുമായ പ്രതിരോധ ധ്വനികളായാണ്. ഇന്ന് പോലും റേഡിയോ സെറ്റുകളെ കുറിച്ചുള്ള പഴമക്കാരുടെ ഓർമകളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സജീവമാകുന്നത് ആ ശബ്ദങ്ങളാണ്.

മലയാളി മുസ്ലിം സമൂഹത്തിലെ ഓഡിയോ പ്രഭാഷണങ്ങളുടെയും കാസറ്റുകളുടെയും സ്വാധീനം

1980കളിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ കേരളത്തിലെ മുസ്ലിം സമൂഹം ഓഡിയോ പ്രഭാഷണങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വലിയൊരു സാംസ്കാരിക മാറ്റത്തിന് സാക്ഷിയായി. ടി.കെ. അബ്ദുല്ല, ടി.എ. ഉസ്താദ്, ഉമർ മുഹമ്മദ്, പ്രൊഫസർ അലി, കെ.കെ. നാസർ മുതലായവർ ആശയപ്രചരണത്തിന് കാസറ്റ് ടേപ്പുകൾ ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയത് വലിയ ആകർഷണമായിരുന്നു. ഒരു ചെറിയ ടേപ്പ് പ്ലെയറും ഒന്നോ രണ്ടോ സ്പീക്കറുകളും ഉപയോഗിച്ച് പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും ഒരുമിച്ചിരുന്ന് പ്രഭാഷണങ്ങൾ കേൾക്കുന്ന ഒരു ശ്രവണ സമൂഹം കേരളത്തിൽ രൂപപ്പെട്ടു. വീട്ടിലെ പൊട്ടിച്ചിരികൾക്കിടയിലും തിരക്കുകൾക്കിടയിലും, സ്ത്രീകൾ അടുക്കള ഭാഗത്ത് വെച്ചിരുന്ന ഈ പ്രഭാഷണങ്ങൾ കേട്ടിരുന്നു. ഈ കാസറ്റ് സംസ്കാരം കേരള മുസ്ലിം പൗരത്വത്തിന്റെ പുതിയ രൂപീകരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. അതിലൂടെ മതപരമായ ധൈര്യവും സാമൂഹിക ചിന്തകളും വളർന്നു. ചിലർക്കത് ഉത്സാഹം നൽകുകയും മറ്റുള്ളവർക്ക് ആത്മപരിശുദ്ധിയുടെ വേളയായി മാറുകയും ചെയ്തു.

ഈ ടേപ്പുകളിൽ ആവർത്തിച്ച് കേൾക്കുന്ന പ്രഭാഷണങ്ങൾ, കേൾക്കുന്നവരുടെ പൗരധർമ്മബോധം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതാണെന്ന് ഹിഷ്കിന്ദ് ചർച്ച ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അതായത് ഈ കേൾക്കൽ, ഭക്തിയും സംവേദനവും മാത്രമല്ല, പൗരാവകാശത്തിന്റെ ഒരു ബോധനവുമാണ്. അതിനാൽ തന്നെ കാസറ്റ് ശബ്ദങ്ങൾ കേരളത്തിൽ പുതിയ ഇസ്ലാമിക പ്രതിനിധാനങ്ങളും ആത്മീയ രാഷ്ട്രീയ ധാരണകളും ഉയർത്തിയെന്ന് പറയാം.

ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ധാർമ്മിക ചിന്തകൾ അത്തരം ശബ്ദങ്ങളിൽ പതിഞ്ഞുതുടങ്ങി. ഒന്നിലധികം തലമുറകൾ, സ്വപ്നങ്ങളും വഴികളും ഈ ശബ്ദങ്ങളിലൂടെ കണ്ടെത്തുകയായിരുന്നു. അതിനാൽ കാസറ്റ് പ്രഭാഷണങ്ങൾ കച്ചവടത്തിലേക്ക് മാത്രം ചുരുങ്ങാതെ മനസ്സുകളെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു രീതിശാസ്ത്രം കൂടി ആയിരുന്നു. ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ശബ്ദ ചരിത്രം ഒരു പൊതു ധാർമ്മികതയുടെ വീഥികളിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. കേരളം അതിന്റെ ഏറ്റവും ചുരുണ്ട പാതകളിൽ നിന്നാണ് ഈ ശബ്ദ സംവേദനത്തെ ഉൾക്കൊണ്ടത്. നാസറിന്റെ ധ്വനി റേഡിയോ വഴിയും, മുസ്ലിം ഓഡിയോ പ്രഭാഷണങ്ങൾ കാസറ്റുകൾ വഴിയും, ഇന്നത്തെ പോഡ്കാസ്റ്റുകളും ശബ്ദപ്രഭാഷണങ്ങളും സോഷ്യൽ മീഡിയ വഴിയും രൂപപ്പെട്ട ഒരേ സാംസ്കാരിക തുടർച്ചയുടെ ഭാഗങ്ങളായിട്ടാണ് നാം മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്.

ഇത് കേൾക്കൽ എന്നതിനെ വിശകലനം ചെയ്യാൻ പോകുമ്പോൾ, മൂക്കിനും കാഴ്ചയ്ക്കും വശം നൽകിയ ലോകത്തിൽ, ചെവിക്ക് എതിരാളികളായി (ബ്രിട്ടീഷ്കാർ അവരുടെ കോളോണിയൽ സ്ട്രേറ്റജിയായി ശ്രവണതയെ ഉപയിഗിച്ചിട്ടുണ്ട്) നിലകൊള്ളുന്നവരുടെ ചരിത്രമാണ് നമ്മളെ തേടുന്നത്. അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയപാഠങ്ങൾ ഇന്നും അത്യന്തം പ്രസക്തമാണ്. രാവിലെ പള്ളിയിൽ നിന്നും ഉയരുന്ന അദാൻ (വാങ്ക്). അതിന്റെ ഇടവേളയ്ക്ക് ശേഷം അടുത്തുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ അരുണോദയ നമസ്കാരങ്ങൾക്കായുള്ള ശബ്ദം. ഈ രണ്ട് ശബ്ദങ്ങളും ആ പ്രദേശത്തെ പൊതു അസ്ഥിത്വത്തിന്റെ അനൗദ്യോഗിക ഭൂപടങ്ങൾ വരയ്ക്കുന്നു. കേൾക്കലിന്റെ ഇടങ്ങൾ ദൃശ്യപരമായി കാണാൻ കഴിയാത്തതുകൊണ്ട് തന്നെ അതിന് കൂടുതൽ രാഷ്ട്രീയപ്രധാന്യമുണ്ട്. പൊതുസ്ഥലങ്ങൾ ശബ്ദം ഉപയോഗിച്ച് അവകാശപ്പെടപ്പെടുകയാണെന്ന് ചാൾസ് പറയുന്നു. അനുദിനം, അനാവൃതമായി, നിർഭാഗ്യവശാൽ ഏറെ വിചാരിക്കപ്പെടാതെയാണ് ശബ്‌ദങ്ങൾ അവകാശം ചോദിക്കുന്നത്.

ഇന്ത്യയിലെ മതസംഘർഷങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് മുസ്ലിം സമുദായത്തെ കാഴ്ചയിൽ വെച്ചുകൊണ്ട്, ‘ശബ്ദം’ ഒരു ആശയപരമായ അധിനിവേശത്തിന്റെ ഉപാധിയായി മാറുന്നു. ഉച്ചയിലേക്ക് എത്തുന്ന ദേവഗാനങ്ങൾ, വലിയ ശബ്ദത്തിൽ പ്രസാരം ചെയ്യുന്ന സത്യപ്രഭാഷണങ്ങൾ, തട്ടുകടയിലെ അദാനിന്റെ ആഴമുള്ള ഖുത്ബ, എല്ലാം ചേർന്ന് ഒരിടത്തിന്റെ മതപരമായ പൗരത്വം നിർണ്ണയിക്കുന്നു. അതാണ് ചാൾസ് ഹിഷ്കിന്ദ് സൂചിപ്പിച്ചത്: ‘ശബ്ദം കേവലം സന്ദേശമല്ലെന്നും അത് ഒരു ‘ധാർമ്മിക രീതിശാസ്ത്ര’മാണെന്നും എനിക്ക് തോന്നി’.

ഭൗമരാഷ്ട്രീയത്തിൽ “ശബ്ദം” ഇപ്പോൾ ഒരു യുദ്ധഭാഷ്യമായി മാറുകയാണ്. ഒരു മതസമൂഹം മറ്റൊരാളുടെയെതിരായി പൊതു ശബ്ദങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഒരു ‘അധിനിവേശം’ (occupation) പോലെയാണ്. കേരളത്തിൽ ഇത്തരം രാഷ്ട്രീയം പലയിടങ്ങളിലും മുഖംമൂടിയിട്ടാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. പള്ളികളിൽ നിന്ന് വരുന്ന ലൗഡ് സ്പീക്കറുകൾക്കെതിരെ ഹിന്ദുത്വ ശക്തികൾ നിയമപരമായി ആരോപണങ്ങൾ ഉയർത്തുമ്പോൾ, അതിന്റെ പിന്നിലെ ആശയശാസ്ത്രം ശബ്ദത്തിന്റെ അവകാശവാദം തന്നെയാണ്. അതേസമയം, മതവിശ്വാസികളായ സാധാരണരായ മുസ്‌ലിംങ്ങളും ഹിന്ദുക്കളും ഈ ശബ്ദങ്ങളെ ആത്മീയമായ സംവേദനമായി സമീപിക്കുന്നു. എന്നാൽ നിസ്സംഗതയ്ക്കും ഇരട്ടനിലപ്പാടുകൾക്കും ഇടവഴിയായാണ് രാഷ്ട്രീയ അർത്ഥങ്ങൾ തഴച്ചു വളരുന്നത്. പൊതു കേൾവിയിലൂടെയാണ് പലപ്പോഴും മതപരമായ ഭാവങ്ങൾ പൊട്ടിമുളക്കുന്നത്, ആത്മീയതയേക്കാളും രാഷ്ട്രീയവത്കരണം മുൻപിൽ വരുന്നു. ആരുടെയെല്ലാം ശബ്ദങ്ങൾ പൊതു സ്ഥലത്ത് അനുമതിയോടെ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ശബ്ദം കൂടി ഭരണത്തിന്റെ ഒരു പതിപ്പായി മാറുന്നു.

ജെൻഡർ, ശബ്ദം, അധികാരം

ശബ്ദം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പ്രതീകം മാത്രമാകില്ല. ചിലർക്കതു അടക്കമുള്ള ശിക്ഷയാകുന്നു. കേരളത്തിലെ മതപരമായ ഓഡിയോ-പ്രഭാഷണ പരമ്പരകളിൽ സ്ത്രീ ശബ്ദങ്ങൾ ഒരു അപൂർവ്വതയായി തുടരുന്നത് അതിന്റെ വ്യക്തമായ തെളിവാണ്. ഒരു സ്ത്രീ ഖുത്ബ നടത്തുന്നത്, ലൗഡ് സ്പീക്കറിൽ പ്രസംഗിക്കുന്നത്, മതപരമായി സമുച്ചരിക്കുന്നത് ഇന്ന് പോലും നമ്മുടെ സമൂഹത്തിൽ അസാധാരണമായ ഒരു സംഭവമായിട്ടാണ് വിലയിരുത്തുന്നത്. ഇസ്ലാമികമായ ധാർമ്മികതയുടെ പേരിൽ പുരുഷന്മാർ മാത്രമാണ് ഓഡിയോ പബ്ലിക് സ്‌പേസിൽ ഇളവോടെ ഇടംപിടിക്കുന്നത്. സ്ത്രീ ശബ്ദങ്ങൾ ഉപവേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത് താൽപര്യക്കുറവിന്റെ ഫലമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ശബ്ദത്തിലേയ്ക്ക് കടന്നതിന്റെ ഫലമാണ്. ശബ്ദം സ്ത്രീയുടെ ബുദ്ധിയും ആത്മീയതയും പ്രതിനിധീകരിക്കുമ്പോഴും അതിനെ കേൾക്കാൻ പാടില്ല എന്ന ധാരണ, അവർ ശബ്ദമുദ്രകളായി പരസ്യരംഗത്ത് ചുവടുപിടിക്കാതിരിക്കാൻ കാരണമാകുന്നു.

കാസറ്റുകൾ, റേഡിയോ, പിന്നീടായി പോഡ്കാസ്റ്റുകൾ തുടങ്ങിയ ശബ്ദമാധ്യമങ്ങൾ പുരുഷ പ്രഭാഷകരെ മാത്രമാണ് ആഘോഷിച്ചത്. മലയാളി മുസ്ലിം സമൂഹത്തിൽ ചില സ്ത്രീകൾ അവരുടെ ശബ്ദം സ്വതന്ത്രമായി ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ആ ശബ്ദങ്ങൾ വ്യാപകമായ കേൾവിയിലേക്ക് എത്താനുള്ള മാർഗങ്ങൾ തടസ്സപ്പെട്ടു. പാശ്ചാത്യവും സമകാലീന ഇസ്ലാമിക സാമൂഹ്യവാദങ്ങളും സ്ത്രീ ശബ്ദത്തെ ആവശ്യമാണെന്നു പറയുമ്പോൾ, കേരളത്തിലെ പല മത-കാഴ്ചപ്പാടുകളും അത് നിരസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ശബ്ദം പുരുഷവത്കൃതമായ ഒരു അധികാരമാണ്, സ്ത്രീ ശബ്ദം “ശ്രമഭംഗിയില്ലാത്തത്”, അല്ലെങ്കിൽ “പ്രശ്നമേറിയത്” എന്ന അഭിപ്രായം,
സ്ത്രീയുടെ ശബ്ദം അധികാരത്തിന് മറുനടയായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടും എന്ന ഭയം തുടങ്ങിയ കാരണങ്ങളാണ് ഈ നിരാകരണത്തിന്റെ പിന്നിലുള്ളത്. വ്യക്തിഗതമായ അവകാശം മാത്രമല്ല, പൊതുസ്ഥലത്തെ ആരാധനാനുഭവത്തിന്റെ അവകാശവുമാണ് സ്ത്രീ ശബ്ദം. പബ്ലിക് സ്പേസിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് കേൾക്കാനുള്ള അവകാശം മാത്രം പോരാ, അവരുടെ ശബ്ദം കേൾക്കപ്പെടാനുള്ള അവകാശവും തീർച്ചയായും ആവശ്യമാണ്. അതിനാൽ സ്ത്രീ ശബ്ദങ്ങൾ പൊതു പള്ളികളിൽ, മതപരിപാടികളിൽ, ഓഡിയോ വിസ്മയങ്ങളിലേയ്ക്ക് ഉറപ്പോടെ തിരികെ വരേണ്ടതാണ്.

ശബ്ദം, മൈഗ്രേഷൻ, സമൂഹമാറ്റം — പ്രവാസികളുടെ കേൾവിപാരമ്പര്യങ്ങൾ

പ്രവാസം (migration) കേവലം ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ മാറ്റമല്ലെന്ന് പഠനങ്ങൾ പറയുന്നു. അത് സംസ്കാരപരമായ ഒട്ടേറെ മാറ്റങ്ങളുടെ സമാഹാരമാണെന്ന് നമുക്ക് തോന്നുന്നതും അതിനാലാണ്. ഇതിൽ പ്രധാനമായ ഒന്നാണ് കേൾവിയുടെ സംസ്കാരപരമായ പുനക്രമീകരണം. വിദേശത്ത് താമസിക്കുന്ന ഒരു മലയാളിക്ക് നാടിൻ്റെ ഒളിവായ കാഴ്ചപ്പാടുകളും മതപരമായ ബന്ധങ്ങളും ഏറ്റവും ആദ്യം എത്തുന്നതും നിലനിൽക്കുന്നതും ശബ്ദത്തിലൂടെയാണ്: പള്ളിയിലെ ഖുത്ബ, ദേശത്ത് നിന്നുള്ള ഓഡിയോ പ്രഭാഷണങ്ങൾ, കാസറ്റുകളും പാഡുകളും, ഇപ്പോഴത്തെ പോഡ്കാസ്റ്റുകളും യൂട്യൂബുമൊക്കെ.

1970-കളിൽ ഗൾഫിലേക്ക് എത്തിയ മലയാളി പ്രവാസികൾ സ്വന്തം മതപരമായ ആത്മീയതയും സംസ്കാരപരമായ അടുക്കളയും കാസറ്റ് സംസ്‌കാരത്തിലൂടെ നിലനിർത്തുകയായിരുന്നു. ഓഡിയോ കാസറ്റുകൾ ചാക്കു നിറയെ കൊണ്ടുപോയി പള്ളികളിൽ വിതരണം ചെയ്തു. ഈ ശബ്ദം മതപരമായ ആധികാരികതയുടെ പേരിൽ ഒരു സാമൂഹിക ശൃംഖല സൃഷ്ടിച്ചു. മതത്തെ കേൾവിയിലൂടെ ക്രമീകരിക്കുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു സംസ്‌കാരമായിരുന്നു അതിന്റെ ആധാരം.

വിദേശത്തു ജീവിക്കുന്ന ഒരു പ്രവാസി കുടുംബത്തിന്, കുട്ടികൾക്ക് പാട്ടുകൾ കേൾപ്പിക്കാൻ, മതം പഠിപ്പിക്കാൻ, വർത്തമാനമറിയാൻ, എല്ലാം ശബ്ദം തന്നെയാരുന്നു വഴി. ടെലിവിഷനും ഇന്റർനെറ്റും എത്തുന്നതിന് മുൻപുള്ള കാലത്ത്, ശബ്ദം പ്രവാസിയുടെ ജീവിതരേഖയായി നിന്നു. ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിലെ ചില മലയാളി പള്ളികൾ ഇപ്പോഴും കേരളത്തിൽ നിന്ന് വരുന്ന ഓഡിയോ പ്രഭാഷണങ്ങളെയാണ് ശനിയാഴ്ചയും വെള്ളിയാഴ്ചയും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

ഇത് സമൂഹത്തിന്റെ പരസ്പരബന്ധങ്ങൾ എങ്ങനെ ശബ്ദത്തിലൂടെ പുനസ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിന്റെ തെളിവാണ്. നാടിനോടുള്ള ബന്ധം നിലനിർത്താൻ ഓഡിയോ സ്ട്രീമിംഗ്, റേഡിയോ സംപ്രേഷണം, പ്രഭാഷണ ശൃംഖലകൾ തുടങ്ങിയവ പ്രവാസി ജീവിതത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഭാഗങ്ങൾ ആയി മാറുന്നു. അതോടൊപ്പം, പലപ്പോഴും പുതിയ ദേശത്തെ രാഷ്ട്രീയ പരിസരങ്ങൾ ഈ ശബ്ദങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ചില ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ മലയാളം പ്രഭാഷണങ്ങൾ നിയന്ത്രണവിധേയമാണ്. ഈ കേൾവിപരമ്പരകൾ കേവലം മതവിശ്വാസങ്ങളുടെ വിനിമയമെന്നതിനപ്പുറത്തേക്ക് ഒരു ശബ്ദപരമായ രാഷ്ട്രീയമെന്ന നിലയിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. പ്രവാസി സമൂഹങ്ങൾ ഈ ശബ്ദങ്ങൾക്കു ചുറ്റും അവരുടെ ഐക്യവും പ്രതിരോധവും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ, പ്രവാസികളുടെ ശബ്ദമാധ്യമങ്ങളോടുള്ള ബന്ധം അവർക്കുള്ള സംസ്കാരപരമായ പ്രതിരോധത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.

ഡിജിറ്റൽ കേൾവിയും രാഷ്ട്രീയ പ്രചാരണവും — ശബ്ദത്തിന്റെ പുതിയ നിരീക്ഷണശാസ്ത്രം

ഒരു കാലത്ത് കേൾവിയുടെ ദേശം പരിമിതമായിരുന്നു – പള്ളിയിൽ, റേഡിയോയിൽ, കാസറ്റുകളിൽ. ഇന്നത് കടന്നുപോയി. സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ ആധുനിക ശബ്ദപ്രചാരണങ്ങൾ അതിന്റെ പരിധികൾ വിട്ട് ആഗോളമായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ആൻഡ്രോയിഡ് ഫോണുകൾ, വാട്ട്‌സ്ആപ്പ്, ടിക്ക്ടോക്ക്, ടെലഗ്രാം, പോഡ്കാസ്റ്റ് പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ തുടങ്ങിയ മാധ്യമങ്ങൾ ചേർന്ന് പുതിയ ശബ്ദലോകം രൂപപ്പെടുന്നു. ഒരു ഓഡിയോ ഖുത്ബ യൂട്യൂബിൽ അപ്‌ലോഡ് ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ അതിന്റെ കേൾവി കർണ്ണാടകത്തിലെ പ്രവാസി യുവാവിലേക്കും ഇന്ത്യയിലെ മുസ്ലിം വിദ്യാർത്ഥി സംവാദങ്ങൾക്കിടയിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു. അർദ്ധധാർമ്മികം, അർദ്ധരാഷ്ട്രീയം, അർദ്ധസാമൂഹികം എന്നിങ്ങനെ അവയുടെ സ്വഭാവം പലതരം ചക്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. നിരവധി സന്ദേശങ്ങൾ ഇനി ശബ്ദരൂപത്തിൽ ഷെയർ ചെയ്യപ്പെടണം, വാട്ട്‌സ്ആപ്പിലൂടെയും ടെലഗ്രാമിലൂടെയും, സന്ദേശം കേൾക്കാൻ എളുപ്പമായതിനാൽ അത് കൂടുതൽ ആളുകളിൽ എത്തുന്നില്ലേ.

ശബ്ദം ഡിജിറ്റൽ ആവുമ്പോൾ അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയതക്കും പുതിയ മാനം കൈവരുന്നു. കേന്ദ്രഭരണവും സംസ്ഥാന ഭരണകൂടങ്ങളും ഓഡിയോ പ്രചാരണം നിരീക്ഷിക്കുന്നു. മതേതരത്വത്തിന്റെ പേരിൽ ചില ശബ്ദങ്ങൾ അടച്ചുപൂട്ടപ്പെടുകയും ചിലത് വിസ്തരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ശബ്ദത്തിന്റെ ഡിജിറ്റൽ ചരിത്രം ഇപ്പോൾ സെൻസർഷിപ്പ്, ആൾഗോരിതങ്ങൾ, പ്ലാറ്റ്ഫോം നിയന്ത്രണങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞു. ഒരു മത പ്രഭാഷണം ഓഡിയോ റീൽ ആക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ വേഗതയും വ്യാപ്തിയും സാങ്കേതികതയാണ് നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. ഇതോടെ, ഡിജിറ്റൽ കേൾവിയ്ക്ക് ഒരു “പൗരത്വം” (audio-citizenship) എന്ന് പറയാവുന്ന സംവേദ്യഭാവം ഉണ്ടാകുന്നു. ഒരു സമൂഹം എന്താണ് കേൾക്കുന്നത്, ആ ശബ്ദങ്ങൾ എവിടെ എത്തുന്നു, ആരാണ് ആ ശബ്ദങ്ങൾ നിർമിക്കുന്നത് തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങൾ നമ്മെ അലട്ടും. ഇവയെല്ലാം ചേർന്നാണ് ഒരു നാടിന്റെ രാഷ്ട്രീയ-മത-സാംസ്കാരിക ഘടനകൾ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. അതിനാൽ തന്നെ, ഡിജിറ്റൽ കേൾവി ഒരു രാഷ്ട്രീയ അനുഭവമെന്ന നിലയിലും രാഷ്ട്രീയ പ്രതിരോധമെന്ന നിലയിലും വിലമതിക്കപ്പെടണം. അതിന്റെ അവകാശം പൗരാവകാശമായി ചർച്ചചെയ്യപ്പെടണം.

Reference:-

1. Hirschkind, Charles. The Ethical Soundscape – https://www.ucpress.edu/book/9780520245270/the-ethical-soundscape

2. Hameed Chennamangaloor, Islam in Kerala: A Study on the Transformation.

3. Attali, Jacques. Noise: The Political Economy of Music – https://www.upress.umn.edu/book-division/books/noise

4. Kunreuther, Laura. Voicing Subjects: Public Intimacy and Mediation in Kathmandu – https://www.ucpress.edu/book/9780520280455/voicing-subject

5. Rajagopal, Arvind. Politics After Television: Hindu Nationalism and the Reshaping of the Public in India – https://www.cambridge.org/core/books/politics-after-television

6. Kaviraj, Sudipta. The Imaginary Institution of India – https://permanent-black.blogspot.com/2006/12/sudipta-kaviraj-imaginary-institution.html

7. K. M. Seethi (ed), Political Islam and Kerala Muslims – Calicut University, 2004

8. Kunreuther, Laura. Voicing Subjects: Public Intimacy and Mediation in Kathmandu – https://www.ucpress.edu/book/9780520280455/voicing-subjects